Poem logo
Poem logo

anh biet, em yeu dau» cua ha nguyen du hay la «ngay nhu the tan vi khong co em»

Tac gia: Ha Nguyen Du
Anh Biet, Em Yeu Dau»

cua Ha Nguyen Du
hay la «Ngay nhu the tan vi khong co em»
___________________________________

Le Mong Nguyen
___________________________________

Trong bai «Anh Biet, Em Yeu Dau» (duoc chon lam nhan de thi tap thu hai cua Ha Nguyen Du), co may cau cuoi cung vua dep vua y nghia, dap dung tam tinh nha tho trong cuoc hanh trinh qua tinh yeu den tan cung (nhu thi nhan da viet trong loi Tua: «Tho cu nhu nguoi tinh luon vuot ve, an ui trong nhung toan tinh day mao hiem, khi tho tuon ra nhu nhung dong huyet tu. Tho lam that nhieu qua biet bao chang duong, ke ca nhung bai tho lam len trong nhung luc bi gong cum khong co viet, phai dung vat ben nhon hay soi cuoi ma viet nen chu; nhung tat ca tho ay deu theo dong thac kinh hoang ma mat het. Nhung roi tho cung tiep tuc sinh soi boi suc manh cua tinh yeu, boi anh sang cua ly tuong»):

... Mot ngay hon khong phieu bong
Mot ngay hon ngan ngo
Mot ngay ong khong lay mat
Ong quyen sinh

Mot ngay buom khong co hoa
Buom tu van
Mot ngay em khong yeu anh
Mot ngay nhu the tan

Trong cuoc hanh trinh kham pha tim hieu tu tuong sau dam cua tac gia, toi xin trich dich doan nay ra chu Phap de cong hien doc gia than men cua Nghe Thuat va lang van nghe si da tung yeu chuong thi pham dau tay cua Ha Nguyen Du:

Si un seul jour l'ame ne flottait pas a la derive,
elle se trouverait engourdie
Si un seul jour l'abeille ne produisait pas la cire et le miel,
elle se tuerait
Si un seul jour le papillon ne trouvait pas de fleurs a sucer, il se detruirait
Si un seul jour tu ne repondais pas a mon amour,
Ce serait la fin du monde et de mes jours.

Neu «Loi Khac» la «oc nao va xuong thit cua mot thi nhan» (x. Nghe Thuat so 66, th. 09-1999), «Anh Biet, Em Yeu Dau» la mot tan duong ca hung vi cua tinh yeu bat diet, qua mot triet ly rat dac biet ve linh hon va xac the : Toi da luan hoi toi, qua em

Toi da luan hoi tho, qua tim
Toi sinh tu dat tanh hoi mau
Toi chet tu dau nhung noi chim?

Bang Phap ngu, toi cam giac nhu sau:

Par metempsycose je revis une autre vie, dans ton corps
Par metempsycose je revis ma poesie, dans mon coeur
De la terre nausea bon de et dans l'odeur de sang je nais et meurs
D'ou ma mort vient-elle sinon des vicissitudes du bonheur ?

Cung theo mot y niem ve cuoc doi thi nhan, HND da kiem tim cho ta thuong thuc bai tho ngan cua F.W Bourdillon bang tieng Anh (The night has a thousand eyes), co bon cau chot rat diem le:

The mind has a thousand eyes,
And the heart but one
Yet the light of the whole life dies
When love is done.

Da do Thi si Vien Linh dich ra bang tieng Viet (ngan va sau sac):

Tri tue co nghin con mat
Trai tim chi co mot,
Nhung anh sang cua ca cuoc doi se tat
Khi tinh yeu da het

Nhung tin tuong trong luan hoi Phat giao va dat tat ca niem hy vong vao tinh yeu vinh cuu (mac dau co doi luc chan nan), doi voi nha tho ho Ha: «... cuoc doi co le khong bao gio tat, du tinh yeu hoa mong da chet, de lai vet thuong tang toc cho tam hon... Roi tinh yeu khac se tai sinh, se dam choi nay loc va tro ve tiep tuc ngu tri trong trai tim tho, trong trai tim chua day nhan ai. Mot trai tim luon nong hoi nhu anh thai duong tren que nguoi luon choi chang. Mot trai tim khong bao gio voi tinh yeu tha nhan va dong loai, khong bao gio mo phai hinh anh cua que nha! Nhat la khong bao gio ngung nhip dap tho !» (Tua HND). So di toi trich doan dai nay tu bai Tua HND vi qua no, tac gia «Anh Biet, Em Yeu Dau» muon phat ra mot ban tuyen ngon cho doi... «Anh Biet, Em Yeu Dau», la mot cuoc hanh trinh di nguoc dong thoi gian trong qua khu cua mot moi tinh da qua, tuong tu Marcel Proust da di tim thoi gian da mat («A la recherche du temps perdu» 1913-1922). Chang han khi nguoi thi si hoi tuong xa xua, qua nhung ky niem con ap u tren giay hoen mo :

Chong thu cu ua vang bao lop bui
Ta vang theo nam thang trai oan doi
Em ben ay co quen hon quen tui ?
Co duong nhien quen qua khu xa voi ?

Ngay hai dua ghe dau chung non nho
Vai ke nghe tim thanh thot reo mung
Em tha thiet mai theu thua, mo mong
Noi ben nhau cho het kiep chia, phan... (Chong Thu Cu)

Bai nay duoc Nhac si Le Dinh co biet tai pho nhac (x. Nghe Thuat so 72, th. 03-2000) voi cung re majeur lam noi bat mot qua khu em dep, nhe nhang truoc khi hai dua tre xa nhau. Nhung co nhung chia phoi con de lai thuong tiec vo cung, may van tho sau la mot tieng khoc cho mot cuoc tinh dang do:
Thoang choc doi phai, mai buon canh canh
Yeu lam roi xa, thuong tiec khon cung
Mai ta ve dau, nang tap mua giong
Mai doi mat dan kho chang, suoi le? (Ngay Mai Va Doi Mat)

Trong «Da Roi Mot Canh Chim Bay», voi am dieu tuyet voi, dep nhu anh sang ban mai, buon nhu dong suoi nam xua, Ha Nguyen Du da dat duoc mot dia vi duoi anh mat troi sang ruc. Cu moi danh tu la mot nghia, cu moi dieu van la mot nhip trong tim, mot nhip cua tao hoa, thien nhien:

Da roi mot canh chim bay
Em di ve voi, cuong quay anh den
Lac loai ta giong ten dien
Bo vo ca hat, ngang nhien cot dua

Dau roi suoi cu, trang xua?
Ta them chuc tuoc, dau vua thien huong
Nguyet ta, duong xe, may buong
Ta, em hat mai, khuc buon thien thu...

Ky niem! Ky Niem ! ngay «Thu Ba» trong «Tuan Luu Hoat» dang le theo phan dong la mot ngay thich thu nhat... doi voi nha tho ho Ha trai lai, la ngay dau kho nhat:

Con chim nao hot sang nay?
Mieng ta bong huyt sao dai nhu chim!
Con mo nao u ngan tim?
Noi xua niem cu luan phien day vo!
Da roi hoa giai nen tho?
Cho ta song than ben bo vuc den?

Toi xin dich ra chu Phap nhu sau (de lot tran hon nua tam hon cua tac gia):

De quelle espece d'oiseau ce chant vient-il ce matin?
Je me mets soudain a siffler comme l'animal, longuement!
Quel genre de reve a-t-il pu a la fois rechauffer et freiner le rythme de mon coeur?
Des sentiments et ressentiments du passe ont a tour de role embrouille ma vie
Je les ai pourtant tous transformes en poesie
Afin que je puisse vivre tranquille
Au bord du noir profond de l'abime?

Song thoai mai noi dat khach that hao huyen! Nhung chieu mua, co le nguoi yeu se ve theo «cho canh kho cho tiet giao mua», «cho dan yeu dep voi am thua», «cho mam xanh ron tieng chim dua», «cho nu hoa no sac khoe mua». Than oi, hy vong cung uoc mong lam chi cho kho nao than kinh:

Em hay nhin hang cay trut la
Ta nhu chim thoi hot bao gio
Co lieu nao ghi sau vet nho?
Tim xanh con go nhip cho tho!

Song nui buon ngay dem buot gia
Ta yeu em vuong van cau the
Em dau roi huong xua nho mai
Ta bao gio tat can con me!? (Em Co Ve Nhu Nhung Con Mua)

Dang so hon la nhung: ... Dem tho huyet tu con mo cu / Guong vo soi, nguoi doi lot nguoi / Noi the thiet tim nao chiu dung / Neo,ve khong biet co suong toi? (...An, Hien Mot Doi). Hoac trai lai, trong «Nhung Dem Ha Huyen», nha tho cung tiec nuoi, nhung nho tho, nguoi da bien hoa nhe nhang:

Ha huyen oi hoi ! Nang theu ngan cay / Heo kho canh ta / Em la roi day / Ha huyen phieu lang / Toc ai dan phai / Tinh tang tinh tang / Non nuoc u hoai / Vong ve dau nua ? Dam sau canh kho / Ai an ngay xua / Hoa ra thanh tho.
Con noi gi luc «Trai Tim Hoc Tro» cua nha tho (day mo mong) moi ngay den truong nu hoc, nhin trom nang ra truong, tren duong ve nha cha me:
Ao em ngay xua / Ao trang thien nga / Buoc anh ngay xua / Buoc di hao hoa / Toc em ngay xua / Toc cham ngang vai / Toc anh ngay xua / Toc phong tran bay.

Con biet bao nhieu van tho tuyet dieu cua Ha Nguyen Du ve moi tinh trong ky niem, vua dau thuong vua binh di, diu dang nhu «Tinh Nhu Canh La Thu Phong»:

Tinh nhu canh la thu phong
Thoi tan phai het man nong ai an!
Anh con nang voi phu van
Mat em roi uot, xot than lac loai

Hay «Tinh Ta Duoi Anh Mat Troi»:
Oi! ban tay tren cung phim luot
To ngan vang, rung trai tim buon
Nghe khong em, long ai chung xuong
Nhu tran gian thieu bong tinh thuong!

Nhu doi hoa voi trong canh buom
Nhu ai ca phach nhip khong cung
Xe di khong ve khong voi ben
Ta yeu em cho nui thanh song...

«Anh Biet, Em Yeu Dau» cung la mot tan duong ca tinh yeu que huong (Chieu hom nao di ngang dong kinh / Nho que huong tha thiet chan tinh / Nho ruong dong kho ran, thieu nuoc / Dan thuy nhap dien hu hao nat tanh: Tuc Canh Sinh Tinh), nho gia dinh quoc noi (Ta o ben nay xu so van minh / Thuong chi gieng sau, gau con xach nuoc / Me la than co, tao tan xuoi nguoc / Oi ! lat lay cho dap doi qua ngay: Chai Toc Di Em!), nguoi cha da mat nam 1986 (Dot ngot ai ngo Ba lam benh / Va Ba di... di mai khong ve / Troi oi! hien vang ai ngoi khoc? Bao tap mua sa phan nao ne: Duoi Nang Xe Ba Ngoi Sang Gao), va nguoi me yeu dau con song sot ben nha:

... Van nho le mo noi ben cang, san ga
Me khoc muot om con va xiet chat
Em, chi tien dua long dau nhu cat
Nguoi le loi mai khan goi len duong !!
Van vo van ky niem yeu thuong
Qua hung phe chang mo trong ky uc (Van Nho).

Tho Ha Nguyen Du con rat tham nhuan triet ly A Dong. Da biet dai khai noi tam tinh cua nguoi qua «Toi Da Luan Hoi, Qua Em», bay gio ta hay lang nghe «Ta»:

Den se den, di se di
O, ve mot kiep luu ly dat, troi
Trai, hat tu dau sinh soi?
Ta, em, huong, lua, lung, doi bui bay
Loi nao co mot khong hai ?
U, minh no doa phu phai bat thuong
Mong tran em triu vai thuon
Ta, lung quan hai ho, suong khoi nha.

Hoac day tu tuong Phat giao trong «Nang Coc Sau Tan»: Doi kieu bat phe tan lay! Nghe tam huyet lun phoi bay nghiet oan? Si he si chang he than! Si ve nang coc sau tan chang he!

Ve doi Ha Nguyen Du, toi da noi nhieu trong bai «Loi Khac cua Ha Nguyen Du hay la oc nao va xuong thit cua mot thi nhan» (NT so 66). Tho cua ho Ha co dang tren cac bao noi tieng o hai ngoai va Nghe Thuat (do Nhac si Le Dinh chu truong) da trinh bay nhung thi ban hay nhat trong nhung so vua qua. Toi la nguoi han hanh duoc doc lai cao «Anh Biet, Em Yeu Dau» tac gia gui tang (72 bai tat ca!) voi sang kien tu do cua nha phe binh lay trach nhiem viet bai nay cho Nghe Thuat dac quyen so huu dang ngay truoc khi tac pham duoc ra mat dong bao:

An Tiem Studio xuat ban, bia Khanh Truong, phu ban Hoa si Le Khanh Thu, Ha Quoc Huy... voi su cong tac ve phan pho nhac cua cac Nhac si Pham Duy (Em la vong nhat nguyet, Khuc ly tao, Dem ha huyen), Tran Duy Duc (Nho nguoi vuong khoi thuoc bay, Em co ve nhu nhung con mua, Nguoi muon thuo), Nguyen Hien (Cho toi bai tango, Cho em bai sonnet), Tram Tu Thieng: Khi buoc tinh di qua (TTT vua bo chung ta ra di ngay 25/01/2000 va HND da viet trong Tua:


«... toi khong nen duoc long, luc «canh cua da dong» sau khi dua thi hai cua co Nhac si Tram Tu Thieng vao lo hoa thieu. Voi tieng khoc nuc no cua nha bao Lam Tuong Du, cua nu ca si Ngoc Minh, va... nhung dong le tiec thuong cua Nhac si Truc Ho, cung mot so van nghe si khac...»),

Nguyen Duc Dat (Tinh ta duoi anh mat troi), Pham Minh Hung (Tinh nhu canh la thu phong), va Nhac si Le Dinh (Chong thu cu).

Ha Nguyen Du la mot nha tho da duoc nhieu nhac si lung danh pho nhac; do cung la mot chung minh su thanh cong ve vang cua mot thi si dang len, va co le - trong tuong lai - nguoi se dat duoc ngoi sao sang trong bau troi van nghe Viet Nam (Cho Em Bai Sonnet) :

Ta cho em bai sonnet chan chua
Con song dai uon khuc quanh co
Sonnet mua dong len xanh lua
Sonnet minh dep nhu trang tho

Ta cho em bai sonnet tha thiet
Nhu trang ram hat khuc ca dao
Sonnet day tinh trao da diet
Sonnet troi ngoi anh trang sao...
___________________________________
Le Mong Nguyen (Paris)
* Nhac si, GS Han Lam Tien si Quoc Gia Khoa Hoc Chinh Tri, nguyen Luat su Toa Thuong Tham Paris

Ý kiến bạn đọc

TÌM KIẾM BÀI THƠ
Nhập từ khóa:
Tìm kiếm