dòi lu khach

Trải qua gàn hét dòi nguòi
Gio day tóc bạc diẻm màu tuyét suong
Mát mò, gói mỏi, lung còng
Doi nguoi ngan ngui vo thuòng ai oi

Mói sinh ra dà khóc ré
Dòi có vui sao chảng vui cuòi
Kiép nhan sinh cũu thạp cỏ lai hy
Chọt tỉnh mọng giạt mình bao xiét kẻ

Khi hy nọ, ai ó, sau bi
Khỏ da qua roi nhac lại them dau
Vòng danh lọi dà chán ngáy
Bàu tròi may gió son hà thảnh thoi

Cuọc dòi lám nỏi thang tràm
Hỷ nọ ái ó cõi tràn gian truan
Sinh ra sóng ỏ, thác vè
Sinh tủ luan hòi, muon kiép tái sinh

# Phan tich bai tho **Doi Lu Khach**

Bai tho *Doi Lu Khach* la loi tu su cua mot nguoi da di gan het hanh trinh nhan sinh, nhin lai tuoi tre, than the gia nua, nhung vui buon da trai qua va vong danh loi ma minh tung buoc qua. Cang ve cuoi doi, cai nhin cua tac gia cang chuyen tu nhung bien dong cua the gian sang su thanh thoi cua troi may song nui, roi dung lai truoc cau hoi lon ve sinh tu va luan hoi.

Diem dang chu y la bai tho khong chi noi ve tuoi gia. An duoi loi than ve than phan con nguoi la mot su chuyen huong trong nhan thuc: **tu song giua cuoc doi den nhin lai cuoc doi; tu bi cuon vao cam xuc den nhan ra tinh vo thuong; tu chan ngan danh loi den doi dien voi vong sinh tu.**

---

## 1. Nhan de *Doi Lu Khach*: Con nguoi la khach tren hanh trinh nhan sinh

Lu khach la nguoi di duong, nguoi phieu bat, nguoi tam dung chan o mot noi roi lai tiep tuc len duong.

Nhan de *Doi Lu Khach* vi the co hai tang y nghia.

**O tang thu nhat, do la than phan con nguoi.**

Con nguoi den voi cuoc doi ma khong tu chon ngay sinh, lon len giua nhung quan he va hoan canh khong hoan toan do minh quyet dinh, roi gia di va roi khoi the gian. Nhung gi ta goi la tuoi tre, gia dinh, su nghiep, danh vong hay tai san deu gan voi mot quang duong nhat dinh.

**O tang thu hai, do la cai nhin cua nguoi da trai qua cuoc doi.**

Khi con tre, nguoi ta thuong nghi minh dang xay dung mot the gioi thuoc ve minh. Khi da di gan het chang duong, nguoi ta co the nhin lai va nhan ra minh chi la nguoi ghe qua the gioi ay.

Tuy nhien, hinh anh lu khach khong nhat thiet bieu thi su bi quan hay phu nhan cuoc song. Nguoi lu khach van co the yeu thuong, lam viec, thuong ngoan canh dep va song het long voi nhung gi minh gap tren duong. Dieu thay doi la cach nhin: khong con de dang xem nhung gi dang co la vinh vien thuoc ve minh.

Neu doc theo tinh than Phat giao, hinh anh ay goi den **vo thuong va vo nga**: doi song luon bien chuyen, con cai goi la *ta* cung khong phai mot thuc the bat bien dung ngoai dong bien chuyen ay.

---

## 2. Hai cau dau: Tuoi gia la tam guong soi lai mot doi nguoi

> Trai qua gan het doi nguoi
> Gio day toc bac diem mau tuyet suong

Cau tho dau tien khong ke mot bien co cu the, ma dat nguoi doc truoc mot su that da tich tu qua thoi gian: *gan het doi nguoi*.

Chu **“trai qua”** quan trong hon ve be ngoai cua no. No ham y mot hanh trinh da co du thoi gian de tich luy kinh nghiem, ky uc, thanh cong, that bai va nhung dieu khong the lay lai.

Sang cau thu hai, thoi gian truu tuong tro thanh dau vet huu hinh:

* **Toc bac** la dau hieu tuoi tac.
* **Tuyet suong** goi mau trang lanh, su phai tan va nhung thang nam da qua.

Toc bac khong chi cho thay than the dang gia di. No con nhu mot cuon lich ma con nguoi mang tren chinh than minh.

Dieu dang suy ngam la thoi gian thuong troi qua am tham khi ta dang song, nhung den mot luc nao do, no bong hien ra ro ret. Ta nhin vao guong va nhan ra nguoi truoc mat khong con giong nguoi trong ky uc.

Day la nghich ly cua thoi gian: **ta van cam thay minh la nguoi da song suot nhung nam thang ay, nhung than the lai chung minh rang minh da thay doi.**

Bai tho bat dau bang su nhan biet ay, khong can mot triet ly phuc tap ma van tao duoc nen tang cho toan bo suy tu phia sau.

---

## 3. Than the gia nua va loi nhac ve vo thuong

> Mat mo, goi moi, lung cong
> Doi nguoi ngan ngui vo thuong ai oi

Cau thu ba su dung ba hinh anh rat doi thuong: mat mo, goi moi, lung cong.

Day khong phai nhung bieu tuong cao sieu ma la nhung bieu hien cu the cua than the khi tuoi tac tang len. Cai nhin khong con tinh tuong, buoc chan khong con vung vang, dang dung khong con thang thom.

Ba hinh anh noi tiep nhau tao nen cam giac suy giam toan dien: tu kha nang nhin, kha nang van dong den tu the cua ca than nguoi.

Nhung cau tho khong dung o su than tho ve tuoi gia.

> Doi nguoi ngan ngui vo thuong ai oi

Tu than the cua mot nguoi, tac gia mo rong suy tu den than phan chung cua con nguoi.

Cum tu **“ai oi”** khien cau tho mang giong tam tinh, nhu loi nguoi tung trai noi voi nguoi khac, dong thoi cung nhu dang tu nhac chinh minh.

Day la diem co y nghia trong cach trien khai tu tuong: tac gia khong chi nhin thay su gia nua cua ban than, ma nhan ra quy luat ay khong danh rieng cho minh.

Theo Phat giao, vo thuong khong don thuan co nghia la doi song ngan ngui. No con co nghia rang moi hien tuong do duyen ma thanh deu bien doi, khong giu nguyen trang thai mai mai.

Tuoi tre khong the dung yen. Than the khong the giu nguyen. Cam xuc va hoan canh cung khong ngung doi thay.

Tuy nhien, can phan biet hai dieu: **nhan ra vo thuong bang suy nghi va thuc su thau hieu vo thuong trong doi song khong hoan toan giong nhau.** Bai tho cho thay mot cai nhin da duoc kinh nghiem tuoi tac cung co, nhung khong nhat thiet khang dinh tac gia da vuot khoi moi chap truoc.

---

## 4. Tu tieng khoc chao doi den cau hoi ve niem vui song

> Moi sinh ra da khoc re
> Doi co vui sao chang vui cuoi

Day la mot cap cau dang chu y vi co sac thai vua triet ly vua hom hinh.

Tre so sinh chao doi bang tieng khoc. Do la mot hien tuong sinh ly binh thuong, khong phai bang chung rang con nguoi sinh ra da kho dau theo nghia triet hoc.

Nhung khi dat tieng khoc ay ben canh cau hoi:

> Doi co vui sao chang vui cuoi

tac gia bien mot hien tuong tu nhien thanh chat lieu suy ngam ve than phan con nguoi.

Cau tho co the duoc hieu theo hai huong.

**Thu nhat, do la mot cau hoi ve ban chat cuoc song.**

Neu cuoc doi co niem vui, tai sao con nguoi lai buoc vao doi bang tieng khoc? Cau hoi nay khong nhat thiet doi hoi mot loi giai thich theo nghia den. No tao ra su tuong phan giua tieng khoc dau doi va niem vui ma con nguoi luon tim kiem.

**Thu hai, do la mot cach nhin nguoc doi, mang sac thai trao long nhe.**

Con nguoi thuong noi ve hanh phuc, nhung lai danh khong it thoi gian de lo au, tranh gianh, gian du va dau kho. Cau tho co the duoc doc nhu mot loi nhac: neu doi song co niem vui, tai sao ta lai de qua nhieu thoi gian bi tieu hao boi nhung dieu khien minh bat an?

Doc theo tinh than Phat giao, khong nen voi ket luan rang sinh ra da khoc chung minh doi nguoi chi co kho. Dung hon, cau tho goi ra su tuong phan giua dieu con nguoi mong muon va nhung gi con nguoi thuc su trai nghiem.

**Noi kho khong nhat thiet phu dinh niem vui; nhung su bam chap vao niem vui co the khien con nguoi them kho khi niem vui qua di.**

Do la mot cach doc phu hop voi mach suy tu cua toan bai.

---

## 5. “Cuu thap co lai hy”: Nhin lai tuoi tho va su huu han

> Kiep nhan sinh cuu thap co lai hy
> Chot tinh mong giat minh bao xiet ke

Cum tu **“cuu thap co lai hy”** co the hieu la chin muoi tuoi xua nay von hiem, mot cach noi nhan manh su hiem hoi cua tuoi tho cao.

Cau tho goi den thanh ngu Han van **“nhan sinh that thap co lai hy”** — 人生七十古來稀, thuong duoc hieu la nguoi song den bay muoi tuoi tu xua da hiem. Thanh ngu nay gan voi bai tho *Khuc Giang* cua Do Phu, trong do co cau:

> 人生七十古來稀

Tac gia thay con so bay muoi bang chin muoi, co the xem nhu mot cach cap nhat hinh anh tuoi tho theo trai nghiem va quan niem cua nguoi viet.

Tuy nhien, du la bay muoi hay chin muoi, diem chinh van la su huu han cua doi nguoi. Song lau khong co nghia la thoat khoi quy luat sinh, lao, benh, tu.

Cau tiep theo chuyen tu tuoi tho sang su thuc tinh:

> Chot tinh mong giat minh bao xiet ke

Hai chu **“chot tinh”** goi mot khoanh khac nhan ra dieu truoc day chua nhin thay ro. Con **“giat minh”** dien ta phan ung truoc su nhan ra ay: thoi gian da di xa den muc con nguoi khong the tiep tuc song nhu the minh con vo han ngay thang.

Hinh anh giac mong co chieu sau triet hoc.

Trong doi song thuong ngay, con nguoi co the mai me theo duoi muc tieu, bao ve danh du, tranh gianh loi ich hoac nuoi duong nhung mong cau. Khi nhin lai, mot so dieu tung duoc xem la quan trong co the tro nen nho be hon nhieu.

Nhung can phan biet: noi cuoc doi nhu mot giac mong khong dong nghia voi noi moi viec trong doi deu khong co that hoac khong co gia tri.

Theo cach doc Phat giao, **“mong” co the chi tinh khong ben chac cua nhung gi ta tuong la co dinh**, chu khong phai phu nhan su ton tai cua the gioi quy uoc hay hau qua cua hanh dong.

Tinh mong, vi vay, khong nhat thiet la chay tron cuoc doi. No co the la bat dau nhin cuoc doi ma khong con tuyet doi hoa nhung dieu von luon thay doi.

---

## 6. Hy, no, ai, o, sau, bi: Nhung cam xuc da di qua

> Khi hy no, ai o, sau bi
> Kho da qua roi nhac lai them dau

O day, tac gia gom nhung trang thai cam xuc khac nhau vao mot dong hoi tuong.

* **Hy**: vui mung.
* **No**: gian du.
* **Ai**: yeu thuong, quyen luyen.
* **O**: ghet bo, chan ghet.
* **Sau**: buon rau.
* **Bi**: dau thuong, xot xa.

Cum tu nay cho thay cuoc doi khong chi co dau kho. No co niem vui, tinh yeu, gian du, ghet bo va nhung mat mat. Tat ca hop thanh kinh nghiem song cua con nguoi.

Cau sau mang sac thai tung trai:

> Kho da qua roi nhac lai them dau

Day la mot nhan xet tam ly dang chu y. Mot su kien dau buon co the da cham dut ve mat hoan canh, nhung ky uc ve no van co the khoi day cam xuc cu.

Can phan biet giua **su kien da qua** va **noi dau duoc tai tao trong tam tri khi nho lai**. Hai dieu ay lien quan voi nhau, nhung khong hoan toan dong nhat.

Neu mot nguoi nho lai chuyen cu voi su sang suot, ky uc co the tro thanh bai hoc. Neu nguoi ay lien tuc song lai oan han, tiec nuoi hoac tu trach, ky uc co the tro thanh nguon dau moi.

Vi vay, cau tho khong nhat thiet khuyen con nguoi phai quen het qua khu. No co the duoc hieu la loi nhac dung vo tinh bien mot noi dau da qua thanh noi dau dang tiep dien.

Day cung la noi bai tho gan voi tinh than quan chieu: nhan biet cam xuc, hieu nguyen nhan cua chung, nhung khong nhat thiet phai tiep tuc nuoi duong chung.

**Buong bo khong co nghia la xoa ky uc; buong bo la khong de ky uc hoan toan chi phoi hien tai.**

---

## 7. Tu danh loi den troi may song nui: Mot su chuyen huong trong tam the

> Vong danh loi da chan ngay
> Bau troi may gio son ha thanh thoi

Day la mot trong nhung cap cau co su tuong phan ro nhat trong bai tho.

Cau dau mang giong dut khoat:

> Vong danh loi da chan ngay

Chu **“vong”** goi mot chu trinh lap lai. Danh loi khong chi la tien bac hay dia vi, ma con co the bao gom su cong nhan, hon thua, tieng tam va mong muon duoc nguoi khac danh gia cao.

Dieu khien con nguoi met moi doi khi khong phai mot loi ich cu the, ma la viec phai tiep tuc chay theo no: dat duoc roi lai muon nhieu hon, duoc khen roi so bi che, thang nguoi nay roi lai phai thang nguoi khac.

Chu **“da”** cho thay cam giac da keo dai den mot diem nhat dinh; chu **“chan ngay”** mang sac thai khau ngu, manh va truc tiep. Tac gia khong dung giong trang nghiem de noi ve su buong bo, ma noi bang ngon ngu doi thuong cua nguoi da met moi voi mot cuoc choi.

Dat canh cau ay la:

> Bau troi may gio son ha thanh thoi

Tu vong danh loi chat hep, tam nhin mo rong ra troi dat.

Su doi lap nam o hai cach ton tai:

| Vong danh loi | Troi may son ha |
| -------------------------------- | ---------------------------------- |
| De bi cuon vao hon thua | Goi su tu do, rong mo |
| Gan voi muc tieu va ky vong | Goi su hien huu tu nhien |
| Co the khien tam tri ban ron | Goi tam the thanh thoi |
| De tao ra cam giac phai dat them | Khong doi hoi phai so huu canh vat |

Canh thien nhien o day khong nhat thiet la mot noi chon cu the ma tac gia muon tim den. No con co the tuong trung cho mot cach nhin: the gioi van rong lon, du nhung dieu tung chiem het tam tri ta co the da mat di suc hap dan.

Tuy vay, **chan danh loi chua dong nghia voi giai thoat khoi chap truoc**. Mot nguoi co the khong con thich danh loi nhung van bi troi buoc boi su chan ghet danh loi, hoac tu hao vi minh da vuot len tren nguoi khac.

Theo tinh than Hoa Nghiem, van de khong nhat thiet la roi bo moi su vat hay moi hoat dong trong doi. Quan trong hon la cach tam tuong tac voi chung.

Co the lam viec ma khong tuyet doi hoa dia vi; co the su dung tien bac ma khong de tien bac tro thanh thuoc do toan bo gia tri ban than; co the song giua the gian ma khong bi moi cuoc tranh dua cuon di.

Do la cach hieu sau hon ve chu **“thanh thoi”** trong bai tho.

---

## 8. Hai cau ve thang tram: Tu kinh nghiem ca nhan den than phan chung

> Cuoc doi lam noi thang tram
> Hy no ai o coi tran gian truan

Neu nhung cau truoc nghieng ve loi tu su cua mot nguoi da gia, hai cau nay mo rong suy tu thanh nhan xet ve doi song noi chung.

**“Thang tram”** dien ta su len xuong cua hoan canh: co luc thanh cong, co luc that bai; co luc duoc yeu thuong, co luc co doc; co luc tuong nhu moi viec deu thuan loi, co luc nhung gi minh dua vao lai thay doi.

Dang chu y, tac gia dat thang tram cua hoan canh ben canh hy no ai o cua tam trang.

Hai mat nay co lien quan nhung khong hoan toan giong nhau.

Mot nguoi co the gap hoan canh thuan loi ma van bat an vi so mat nhung gi dang co. Nguoc lai, mot nguoi co the trai qua nghich canh nhung van giu duoc su binh tinh tuong doi.

Dieu do goi ra mot cau hoi: lieu noi kho chi den tu hoan canh, hay con den tu cach tam phan ung voi hoan canh?

Phat giao khong phu nhan nhung dau kho khach quan. Benh tat, tuoi gia, mat mat va nhung bat cong trong doi song deu co the gay dau don thuc su. Nhung su chap thu, oan han va mong muon moi thu phai dien ra theo y minh co the lam noi kho tang them.

Trong mach tho nay, tac gia duong nhu dang di tu nhan xet rang doi nguoi nhieu thang tram den mot nhan thuc rong hon: cam xuc va bien co deu la nhung phan khong the tach roi cua hanh trinh nhan sinh.

Tuy nhien, hai cau nay cung co su lap lai ve y voi doan truoc. “Hy no ai o, sau bi” da xuat hien o tren, roi “hy no ai o” duoc nhac lai o day.

Su lap lai co the tao hieu qua nhan manh rang cam xuc la mot vong xoay dai dang cua kiep nguoi. Mat khac, neu xet ve cau truc, no cung khien doan cuoi phan suy tu chua mo ra duoc nhieu y moi so voi nhung gi da noi.

Vi the, co the doc su lap lai nay theo hai huong: **nhan manh chu de** hoac **chua phat trien them chu de**. Cach danh gia phu thuoc vao viec tac gia muon uu tien giong ngam tu su hay su co dong cua tho.

---

## 9. Hai cau cuoi: Cai chet la ket thuc, hay chi la mot chang trong luan hoi?

> Sinh ra song o, thac ve
> Sinh tu luan hoi, muon kiep tai sinh

Day la diem ket thuc mang mau sac Phat giao ro nhat cua bai tho.

Cau dau co cau truc gian di, gan voi loi duc ket dan gian: sinh ra, song o doi, roi chet di.

Chu **“thac”** la cach noi trang trong ve cai chet; chu **“ve”** co the goi cam giac tro ve mot noi nao do, nhung bai tho khong xac dinh ro noi ay la dau.

Vi vay, khong nen voi dien giai “thac ve” thanh mot khang dinh rang co mot linh hon bat bien tro ve mot the gioi co dinh.

Cau cuoi dua ra cach nhin theo luan hoi:

> Sinh tu luan hoi, muon kiep tai sinh

Neu doc theo giao ly Phat giao, sinh tu luan hoi la dong tiep noi cua nhung dieu kien va nghiep duyen. Tuy nhien, **luan hoi khong co nghia la mot cai toi bat bien roi than xac cu roi chuyen nguyen ven sang than xac moi**.

Quan diem vo nga dat ra mot phan biet quan trong: co su tiep noi nhan qua, nhung khong nhat thiet co mot thuc the doc lap, thuong hang dung sau su tiep noi ay.

Co the hinh dung su tiep noi nay qua quan he giua mot ngon lua va ngon lua duoc truyen sang mot ngon den khac. Ngon lua sau co lien he nhan duyen voi ngon lua truoc, nhung khong nhat thiet la cung mot vat the bat bien duoc di chuyen nguyen ven.

Di nhien, hinh anh ay chi nham minh hoa tinh lien tuc cua nhan duyen, khong phai mot mo hinh day du ve toan bo giao ly tai sinh.

### Mot diem dang suy ngam trong cau truc ket thuc

Bai tho bat dau bang y thuc ve tuoi gia va su huu han, nhung ket thuc bang hinh anh “muon kiep tai sinh”.

Giua hai dau ay co mot do cang ve tu tuong:

* O dau bai, doi nguoi ngan ngui, than the suy tan.
* O cuoi bai, hanh trinh sinh tu duoc nhin nhu mot chuoi tiep noi qua nhieu kiep.

Neu nhin tu goc do ca nhan, tuoi tho huu han khien con nguoi giat minh truoc thoi gian.

Neu nhin tu quan niem luan hoi, cai chet cua mot doi khong nhat thiet dong nghia voi su cham dut hoan toan cua dong tiep noi nhan duyen.

Nhung hai cach nhin nay khong loai tru nhau. **Mot doi nguoi van huu han, du dong sinh tu duoc quan niem la tiep noi qua nhieu doi.**

Cau hoi sau hon ma bai tho co the goi ra la: neu sinh tu cu tiep noi, dieu gi thuc su thay doi trong cach ta song o hien tai?

Chi tin rang co tai sinh chua dong nghia voi hieu ro sinh tu. Trong Phat giao, viec nhan ra tinh vo thuong, hieu duyen khoi va chuyen hoa chap thu moi la nhung van de quan trong doi voi con duong giai thoat.

Vi vay, cau cuoi co the duoc xem la mot loi xac nhan niem tin ve luan hoi, dong thoi cung mo ra mot cau hoi ma bai tho chua truc tiep giai quyet: **con nguoi se tiep tuc troi lan trong sinh tu, hay co the thay doi cach minh song va nhan thuc ngay trong doi nay?**

---

# 10. Nhin toan bai qua ba tang y nghia

Bai tho co the duoc doc theo ba tang, tu trai nghiem cu the den suy tu triet hoc.

### Tang thu nhat: Than phan ca nhan

Toc bac, mat mo, goi moi, lung cong la nhung dau hieu cua tuoi gia. Nguoi viet nhin lai chang duong da di qua va nhan ra thoi gian khong the quay tro lai.

O tang nay, bai tho la loi tu su cua mot nguoi tung trai.

### Tang thu hai: Tam ly va kinh nghiem song

Nhung cam xuc hy no ai o, nhung ky uc dau buon, su chan ngan danh loi va mong muon duoc thanh thoi cho thay tac gia dang danh gia lai dieu gi dang giu, dieu gi khong con dang de tam tri bi chiem giu.

O tang nay, bai tho khong chi noi ve tuoi tac ma con noi ve su thay doi trong he gia tri.

### Tang thu ba: Vo thuong, sinh tu va luan hoi

Tu su gia nua cua than the, tac gia mo rong suy tu den tinh vo thuong cua doi nguoi, hinh anh giac mong va quan niem tai sinh qua nhieu kiep.

O tang nay, bai tho buoc vao khong gian triet hoc va Phat giao.

Tuy nhien, can phan biet **noi dung duoc noi truc tiep trong bai tho** voi **nhung y nghia co the trien khai them tu goc nhin Phat giao**. Bai tho truc tiep noi ve vo thuong, cam xuc, danh loi va luan hoi; con nhung van de nhu vo nga, duyen khoi hay giai thoat la nhung huong dien giai co co so, nhung khong phai tat ca deu duoc tac gia phat bieu thanh loi.

---

# 11. Nhung diem dang chu y ve nghe thuat

## A. Giong tho: Tu su, chiem nghiem va co luc khau ngu

Bai tho khong co tao ra mot giong triet ly trang nghiem xuyen suot. Tac gia su dung nhung hinh anh quen thuoc, ngon ngu truc tiep va nhung cum tu co tinh khai quat nhu “vo thuong”, “thang tram”, “luan hoi”.

Cach viet nay tao cam giac nhu mot nguoi dang ngoi nhin lai doi minh, noi voi chinh minh va voi nguoi doc.

Diem manh cua giong tho la su gan gui. Nguoi doc khong can nam vung triet hoc moi co the hieu noi niem ve tuoi gia, ky uc va danh loi.

## B. Hinh anh tuong phan

Bai tho su dung nhieu cap tuong phan:

* Tuoi tre va tuoi gia.
* Tieng khoc va niem vui.
* Giac mong va tinh thuc.
* Ky uc dau buon va mong muon buong bo.
* Vong danh loi va troi may son ha.
* Mot doi huu han va muon kiep tai sinh.

Nhung tuong phan nay giup mach suy tu chuyen tu cai cu the den cai khai quat, tu trai nghiem ca nhan den cau hoi ve than phan con nguoi.

## C. Su lap lai cua hy no ai o

Cum tu nay xuat hien hai lan, tao cam giac nhung trang thai cam xuc cu quay tro lai trong doi nguoi.

Neu chu y cua tac gia la mo ta vong xoay tam ly, su lap lai co the phu hop voi chu de. Neu muon bai tho co dong hon, day cung la vi tri co the can nhac phat trien them mot y moi thay vi nhac lai y cu.

## D. Hinh thuc va nhip tho

Cac dong tho nhin chung thien ve loi dien dat tu do, voi do dai va nhip dieu chua hoan toan dong nhat. Bai tho khong nhat thiet phai tuan thu mot the tho co dien, nhung neu muon tao hieu qua ngam vinh ro hon, co the xem xet su can doi giua cac dong, cach ngat nhip va nhung cho chuyen y.

Dac biet, cau:

> Kiep nhan sinh cuu thap co lai hy

co sac thai Han–Viet trang trong hon nhieu cau tho mang ngon ngu doi thuong. Su pha tron nay tao nen giong dieu rieng: luc binh di, luc khai quat, luc mang mau sac co dien.

Do la mot dac diem co the giu lai neu tac gia muon bao ton giong tu su tu nhien, khong nhat thiet phai chinh toan bai thanh mot khuon luat tho nhat dinh.

---

# 12. Ket luan: Nguoi lu khach da di gan het duong, nhung da thuc su tinh mong chua?

Theo toi, cau hoi quan trong nhat cua *Doi Lu Khach* khong chi la con nguoi song duoc bao lau, ma la sau khi da trai qua bao nhieu vui buon, **con nguoi con bi nhung dieu ay chi phoi den muc nao**.

Bai tho cho thay mot hanh trinh nhan thuc:

**Tu than the gia nua → nhan ra vo thuong → nhin lai ky uc → chan ngan danh loi → tim su thanh thoi → suy ngam ve sinh tu luan hoi.**

Day la hanh trinh hop ly ve mat cam xuc. Cang ve cuoi doi, con nguoi cang co the nhin lai nhung dieu tung khien minh vui buon, roi dat cau hoi ve gia tri that su cua chung.

Nhung neu doc sau hon theo tinh than Phat giao, co mot khac biet dang luu y:

* Chan danh loi chua chac da buong duoc danh loi.
* Nho lai noi dau va hieu no chua chac da chuyen hoa duoc no.
* Biet doi vo thuong chua chac da het chap thu.
* Tin luan hoi chua chac da hieu vo nga.
* Muon thanh thoi chua chac tam da thuc su thanh thoi.

Nhung phan biet nay khong phai de phu nhan tieng noi cua bai tho, ma de mo rong chieu sau cua no.

Dac biet, tu goc nhin Hoa Nghiem, khong nhat thiet phai dat **cuoc doi** va **su giai thoat** thanh hai the gioi doi lap. Troi may son ha khong chi la noi de nguoi chan danh loi tim den; chinh nhung canh vat va quan he trong doi song cung co the tro thanh noi con nguoi nhan ra duyen khoi, vo thuong va su tuong thuoc cua moi hien tuong.

Mot nguoi co the tiep tuc song giua the gian ma khong tuyet doi hoa nhung gi minh so huu. Co the nho lai qua khu ma khong bi qua khu giam giu. Co the biet than the se gia va chet ma van song tron ven trong hien tai.

Vi vay, hinh anh **lu khach** khong nhat thiet ket thuc o su met moi cua mot nguoi da di qua xa. No con co the goi den nguoi da hieu rang minh khong the mang theo moi thu tren duong, nen bat dau hoc cach buoc di nhe nhang hon.

**Cau hoi cuoi cung ma bai tho de lai khong chi la “doi nguoi ngan ngui den dau?”, ma con la:**

*Sau gan het mot doi nguoi, ta da thuc su buong duoc nhung gi tung lam minh kho, hay chi moi chan ngan chung?*

Do la khoang cach giua **nhin thay vo thuong** va **song duoc voi vo thuong** — dong thoi cung la chieu sau triet hoc ma nguoi doc co the tiep tuc khai trien tu *Doi Lu Khach*.

Bạn đang xem trang tiếng Việt không dấu! Click vào link sau để xem trang tiếng Việt có dấu: Đời Lữ Khách