"mang no"

MANG NO

Doi mang nọ am tham sau tham
Chieu no ngay may dam duong xa
Troi thu no ang suong nga
Tuoi xanh mang nọ bao la bien bo....

Dem mang nọ huong to rung song
Mat thu gay nhin bong giai nhan
Trang cho mot voc trang ngan
Chan cho non tuot dang tran no nang

Em mang nọ lo lang na nuot
Binh nguyen thom trong suot min mang
Tóc mon da thit menh mang
Tay dan sac ngoc thu vang nga nghieng

Bien mai no song trieu than khoc
Giọt chau buon no voc mi ngoan
Bong hoa nọ nang to vang
Buoc chan no dau con dang guoc son

Ta cung nọ day mon no buoc
Nọ mai nhau no suot doi minh
Tran ai nhoc kiep ba sinh
No an no nghia no tinh duyen trao...

Dong Ha Quang Tri. 31.08.2017 Hong Duong

PHAN TICH BAI THO:

Bai tho "Mang No" la mot tac pham giau chat tru tinh, mang dam am huong suy tu ve triet ly nhan sinh va nhung duyen no tran the. Voi mach cam xuc di tu vi mo (vu tru, thien nhien) den vi mo (con nguoi, cai toi ca nhan), bai tho khang dinh mot quy luat: Su ton tai cua van vat tren doi nay von la mot chuoi mat xich dan cai, gan ket va "no" lan nhau.
Duoi day la phan phan tich chi tiet bai tho theo tung mach cam xuc va nghe thuat bieu dat:

1. Chiem nghiem ve cai "no" cua vu tru va thoi gian (Kho 1)
Ngay tu kho tho dau, tac gia da nang tam khai niem "no" len thanh mot quy luat tat yeu cua doi song va tu nhien:

Doi mang nọ am tham sau tham
Chieu no ngay may dam duong xa
Troi thu no ang suong nga
Tuoi xanh mang nọ bao la bien bo....
* No cua thoi gian: "Chieu no ngay" la mot lien tuong doc dao. Buoi chieu tiep noi ngay tan, khoang cach "may dam duong xa" chinh la dong chay vo hinh cua thoi gian. Neu khong co ngay, se chang co chieu.
* No cua khong gian va thoi tiet: "Troi thu no ang suong nga" – suong khoi det nen cai hon cua mua thu, khien troi thu them lang dang, mong mo.
* No cua doi nguoi: "Tuoi xanh mang no bao la bien bo" goi len khat vong lon lao cua tuoi tre nhung cung la su ham on doi voi cuoc doi rong lon. Khai niem "no" o day khong mang nghia ganh nang vat chat, ma la su phu thuoc, gan bo huu co de cung ton tai.

2. Su giao hoa ngap tran huong sac va khat vong lua doi (Kho 2 & 3)
Chuyen sang kho hai va kho ba, khong gian tho bong thu hep lai, nhuong cho cho cai nhin si tinh, dam duoi truoc cai dep cua con nguoi (giai nhan):

Dem mang nọ huong to rung song
Mat thu gay nhin bong giai nhan
Trang cho mot voc trang ngan
Chan cho non tuot dang tran no nang
Em mang nọ lo lang na nuot
Binh nguyen thom trong suot min mang
Tóc mon da thit menh mang
Tay dan sac ngoc thu vang nga nghieng
* Cai "no" cua bong dem va anh trang: Dem no "huong to", no nhung rung dong khat khao. Hinh anh "Trang cho mot voc trang ngan / Chan cho non tuot dang tran no nang" su dung nghe thuat nhan hoa rat tao bao, day tinh goi cam nhung khong tho tuc. Van vat quanh nguoi thieu nu deu nhu dang "cho", dang "no" mot cai nhin, mot su giao cam the xac va tam hon.
* Ve dep na nuot cua "Em": Tac gia dung nhung tu ngu giau tinh tao hinh va khoi goi xuc giac cao do: na nuot, binh nguyen thom, trong suot min mang, sac ngoc. "Em" mang no chinh ve dep xuan thi cua minh, no mot ben do, no nhung cai vuot ve nhe nhang cua thien nhien (toc mon da thit). Su ngay ngat truoc cai dep ay khien ca khong gian "thu vang" cung phai nga nghieng say dam.

3. Quy luat vay tra cua van vat huu hinh (Kho 4)
Tac gia tiep tuc dung diep tu "no" de chung minh khong mot ai, khong mot vat gi nam ngoai vong xoay cua tinh cam:

Bien mai no song trieu than khoc
Giọt chau buon no voc mi ngoan
Bong hoa nọ nang to vang
Buoc chan no dau con dang guoc son
* Su cong sinh cua tu nhien: Bien va song, hoa va nang la nhung cap pham tru khong the tach roi. Hoa khong the ruc ro neu thieu di "nang to vang", bien khong con la bien neu thieu tieng "than khoc" cua song trieu.
* Su gan bo cua con nguoi va canh vat: "Giot chau buon" (giot nuoc mat) no bo mi; "buoc chan" no con duong. Nhung hinh anh tho dap diu, doi xung tao nen mot nhac dieu em ai, nhu loi thu thi ve nhung moi rang buoc vo hinh nhung chat che.

4. Cai "no" ba sinh cua kiep nguoi (Kho cuoi)
Kho tho cuoi cung la loi tu bach, la cai ket vien man ve mat nhan thuc cua nhan vat tru tinh "Ta":

Ta cung nọ day mon no buoc
Nọ mai nhau no suot doi minh
Tran ai nhoc kiep ba sinh
No an no nghia no tinh duyen trao..."
* Chap nhan va tu nguyen: "Day mon no buoc" la hinh anh hoan du cho soi day to hong, du co mon theo nam thang nhung nut buoc ay van chat. "Ta" khong tron tranh ma tu nguyen "no mai nhau, no suot doi minh".
* Dinh cao cua triet ly nhan sinh: Cau tho "Tran ai nhoc kiep ba sinh" mang dam mau sac Phat giao va tu tuong luan hoi (ba sinh: tien kiep, hien kiep, hau kiep). Di qua nhung nhoc nhan cua coi tam (tran ai), cai dong lai duy nhat va xung dang nhat de con nguoi ganh vac chinh la: No an, no nghia, no tinh. Do la cai no lam nen gia tri cua mot con nguoi, bien nhung ganh nang cuoc doi thanh nhung mat ngot cua hanh phuc.

Nghe thuat dac sac cua bai tho
* The tho luc bat bien dieu nhe nhang: Giong dieu tho tha thiet, tram lang, mang am huong cua ca dao, dan ca nhung lai chua dung nhung suy tu hien dai, tao bao ve ve dep than the va tinh yeu doi lua.
* Bien phap diep tu (Tu "no"): Tu "no" xuat hien lien tuc (14 lan) dong vai tro la soi day lien ket toan bai, vua tao nhac dieu vua nhan manh chu de tu tuong.
* Ngon tu goi cam, giau hinh anh: Cach su dung tu lay (am tham, sau tham, na nuot, min mang, menh mang, nga nghieng) tao nen nhung lan song cam xuc uyen chuyen, de cham den trai tim nguoi doc.

Loi ket
Bai tho "Mang No" la mot bai ca dep ve su gan ket giua con nguoi voi con nguoi, giua con nguoi voi vu tru. Tac gia da lang man hoa khai niem "no" – khong con la su song phang, no nan tien bac mang tinh ap luc, ma "no" o day chinh la bieu hien cao nhat cua tinh yeu, long biet on va su gan bo thuy chung trong coi nhan gian.
(Thu Thuy)

Bạn đang xem trang tiếng Việt không dấu! Click vào link sau để xem trang tiếng Việt có dấu: "MANG NỢ"