Poem logo
Poem logo

cái vòn

Tac gia: Le Huy Trú
“Chua di chua biet Do Son.
Di roi moi biet khong hon "do" nha,
"Do" nha tuy co hoi gia.
Nhung la do that khong la do "son.”
(Vo danh?)

Chua do chua biét Cái Vòn,1
Do ròi mói biét Cái Vòn dẽ thuong.
Cái Vòn tuy ỏ miẹt vuòn,
Cái Vòn trẻ dẹp hon là cái Da.

1. Cái Vòn ỏ Càn Tho
(Le Huy Trú dói dáp)

Phan tich cau doi dap “Cai Von”
Tac gia: Le Huy Tru
Cau doi dap nay co net dac sac o cho dung loi noi dan gian, tieng dia phuong va phep choi chu hai nghia de tao tieng cuoi. Neu cau ve ve Do Son lay su so sanh giua “do nha” va “do son” lam diem gay cuoi, thi Le Huy Tru dap lai bang cach chuyen dia danh Cai Von o Can Tho thanh trung tam cua mot loi khen di dom.
Dieu dang chu y la day khong phai cau doi theo nghia co dien, doi hoi nghiem ngat ve so chu, thanh bang–trac va doi y. No gan voi doi dap ung khau, co van, co y treu dua va co chu y lat lai cau noi truoc.
1. Cau dan: Do Son va “do nha”
Chua di chua biet Do Son.
Di roi moi biet khong hon "do" nha,
"Do" nha tuy co hoi gia.
Nhung la do that khong la do "son".
a. Choi chu giua dia danh va danh tu
Do Son la dia danh; con do trong “do nha” va “do son” duoc tach ra de tao nhung cach hieu khac nhau.
• Do Son: dia danh o Hai Phong.
• Do nha: trong ngu canh cau ve, cach noi am chi nguoi phu nu o nha, thuong duoc hieu theo loi dua nghich la nguoi vo.
• Do son: duoc khai thac nhu mot cach goi co tinh choi chu, doi lap voi “do that” o nha.
Cai duyen cua cau ve nam o su chuyen nghia: nguoi nghe ban dau tuong dang nghe loi gioi thieu ve mot dia danh, nhung cang doc cang nhan ra cau chuyen thuc chat xoay quanh viec so sanh phu nu o noi xa voi nguoi phu nu o nha.
Cach noi nay mang sac thai trao phung dan gian, co phan bong dua va co the gay tranh luan vi bien phu nu thanh doi tuong so sanh.
b. “Tuy co hoi gia” nhung “la do that”
"Do" nha tuy co hoi gia.
Nhung la do that khong la do "son".
Day la phan ket tao tieng cuoi bang cach dat hai tieu chi canh nhau: tre dep va su quen thuoc, chan that.
“Do nha” co the khong con tre, nhung van la nguoi that, nguoi than thuoc trong cuoc song. Con “do son” duoc dung de tao the doi lap voi “do that”, goi y su gia tao hoac ve ngoai duoc to diem.
Can luu y rang day la logic trao phung cua cau ve, khong phai mot nhan dinh khach quan rang phu nu o noi nay that hon hay gia hon phu nu o noi khac.
Cau ve vua dua ve ham muon cua dan ong, vua co the duoc doc nhu mot loi nhac rang cai moi la o ben ngoai khong nhat thiet tot hon dieu minh da co.
________________________________________
2. Le Huy Tru doi dap: Tu Do Son den Cai Von
Chua do chua biet Cai Von,
Do roi moi biet Cai Von de thuong.
Hai cau mo dau giu lai gan nhu nguyen ven cau truc cua cau dan:
• Chua di → chua biet.
• Di roi → moi biet.
Nhung Le Huy Tru thay Do Son bang Cai Von, dong thoi thay giong che bai bang loi khen.
a. “Do” — dau an khau ngu Nam Bo
Tac gia viet “do” thay vi “vo”, tao sac thai khau ngu Nam Bo. Cach dung nay khien loi doi dap gan gui, tu nhien, nhu mot cau noi vui duoc ung khau trong cuoc tro chuyen.
Su khac biet giua “di” trong cau dan va “do” trong cau dap cung tao ra mot net rieng: cau truoc mang giong ve pho bien, cau sau mang giong dia phuong ro hon.
Day khong don thuan la thay mot tu cho co van. No giup xac lap khong khi mien Tay, phu hop voi dia danh Cai Von o Can Tho ma tac gia chu thich.
b. “Cai Von de thuong”
Cau nay co the duoc hieu theo nghia truc tiep: den Cai Von roi moi biet noi ay dang yeu.
Nhung trong mach doi dap co tinh choi chu, “Cai Von” con duoc dat vao mot cau truc co kha nang goi lien tuong than mat, tinh nghich. Chinh su nhap nhang giua dia danh va cach nguoi nghe lien tuong den no lam nen net nghich ngom cua cau tho.
Tuy nhien, khong nen khang dinh “Cai Von” von co nghia tuc hoac co mot nghia an co dinh neu chua co chung cu ngon ngu hoc. Cai duyen choi chu trong bai co the xuat phat tu cach dat ten dia danh vao ngu canh, chu khong nhat thiet tu nghia tu nguyen cua dia danh ay.
________________________________________
3. Hai cau cuoi: Miet vuon, tuoi tre va cu lat o cau ket
Cai Von tuy o miet vuon,
Cai Von tre dep hon la cai Da.
Day la doan chuyen tu loi khen dia phuong sang phep so sanh.
a. “Tuy o miet vuon”
“Miet vuon” goi khong gian Nam Bo voi vuon cay, song nuoc va doi song thon que.
Trong cau tho, cum tu nay tao ra mot the tuong phan nhe: du o mien que, Cai Von van duoc tac gia khen la tre dep.
Loi khen co tinh dia phuong va than tinh, khong can den nhung my tu cau ky. No giong mot cach benh vuc que minh trong cuoc doi dap vui: noi toi noi den co the khong noi tieng nhu noi anh nhac, nhung van co net dang yeu rieng.
b. “Cai Von tre dep hon la cai Da”
Cau cuoi la diem gay to mo nhat, vi “Cai Von” va “cai Da” duoc dat canh nhau nhu hai doi tuong co the so sanh.
Neu chi xet nghia be mat, day la loi khang dinh Cai Von tre dep hon mot doi tuong duoc goi la “cai Da”. Nhung trong toan bo ngu canh, cau tho co the con mang y treu dua ve tuoi tac va suc hap dan cua phu nu.
Dieu can than trong la chu thich cua tac gia chi giai thich rang Cai Von o Can Tho; chua co chu thich tuong ung cho “cai Da”. Vi vay, co vai kha nang:
1. “Cai Da” la mot dia danh hoac ten goi co ngu canh rieng ma nguoi nghe duong thoi hieu duoc.
2. Day la mot cach goi mang tinh doi dap, nham tao van va tao the so sanh voi “Cai Von”.
3. “Cai Da” co the duoc dung theo mot lien tuong rieng trong cuoc tro chuyen, nhung nguoi doc hien nay chua du du kien de xac dinh chinh xac.
Neu khong co them ngu canh, ta khong nen tu gan cho “cai Da” mot nghia tuc, mot nhan vat cu the hoac mot dia danh nhat dinh.
Du hieu theo huong nao, cau truc cau van the hien ro y dinh cua tac gia: khong chi dap lai cau ve truoc ma con dao chieu cuoc so sanh, bien noi bi xem la kem noi tieng thanh doi tuong duoc khen tre dep hon.
________________________________________
4. Phep doi dap co can xung khong?
Hai doan co cau truc tuong ung kha ro:
Cau dan ve Do Son Cau doi dap ve Cai Von
Chua di chua biet Do Son Chua do chua biet Cai Von
Di roi moi biet khong hon “do” nha Do roi moi biet Cai Von de thuong
“Do” nha tuy co hoi gia Cai Von tuy o miet vuon
Nhung la do that khong la do “son” Cai Von tre dep hon la cai Da
Su can xung chu yeu nam o cau truc cu phap, nhip ke va cach dua ra nhan xet sau khi trai nghiem, chu khong nam o phep doi chinh te theo luat tho co dien.
Cau dap con co mot cach phan ung kha kheo: thay vi tranh luan truc tiep ve tieu chi “do that” va “do son”, tac gia chuyen sang khen Cai Von. Noi cach khac, tac gia khong nhat thiet phai bac bo cau ve cu; ong chi can dung len mot doi tuong khac de tao the doi dap ngang hang.
Day la dac diem thuong gap cua loi doi dap dan gian: khong giai quyet tranh luan bang ly le dai dong, ma bang mot cau noi co van, co y va co kha nang lam nguoi nghe bat cuoi.
________________________________________
5. Nhin tu nghe thuat choi chu
Cai duyen cua bai nam o ba thu phap.
Thu nhat, lap cau truc.
“Chua di chua biet” duoc chuyen thanh “Chua do chua biet”, giu lai khuon cau de nguoi nghe nhan ra ngay moi lien he giua hai doan.
Thu hai, chuyen dia danh.
Do Son duoc thay bang Cai Von. Viec thay dia danh khong chi doi khong gian ma con chuyen diem nhin, tu mot cau ve quen thuoc sang loi tu gioi thieu co tinh dia phuong.
Thu ba, dao chieu danh gia.
Cau dan su dung so sanh de ha thap suc hap dan cua noi xa; cau dap lai su dung so sanh de nang Cai Von len. Ca hai cung dua vao loi noi phong dai va tinh than treu dua.
Day la kieu hai huoc khong can ke mot cau chuyen hoan chinh. Chi can nguoi nghe nhan ra khuon cau cu va thay no duoc bien doi dung cho, tieng cuoi da xuat hien.
________________________________________
6. Co the doc bai tho duoi goc nhin van hoa Nam Bo khong?
Co. Dac biet, chu “do”, hinh anh “miet vuon” va giong dieu than mat khien doan doi dap mang mau sac Nam Bo.
Loi noi nay thuong co nhung dac diem nhu:
• Ua dung khau ngu va tieng dia phuong.
• Thich doi dap nhanh, it loi nhung co y.
• Dung van dieu de bien cau noi thuong ngay thanh loi treu dua.
• Tao tieng cuoi bang cach doi nghia hoac dao chieu cau noi cua nguoi truoc.
Du vay, chi tu mot doan tho ngan, chua the khang dinh day la mot tac pham thuoc mot the loai dan gian xac dinh hoac co nguon goc truyen mieng lau doi. Co the noi chac hon rang Le Huy Tru dang van dung phong cach doi dap dan gian de tao mot cau dua co mau sac dia phuong.
________________________________________
7. Danh gia chung
Cau doi dap Cai Von co gia tri chinh o su nhanh tri, tu nhien va kha nang bien mot khuon cau co san thanh mot loi dap mang dau an rieng.
Tac gia khong co tao ra mot bai tho triet ly. Tieng cuoi den tu su tuong ung giua hai doan, tu cach thay dia danh, tu khau ngu “do”, va tu cu lat o cau cuoi.
Diem manh la giong tho vui, de nho va co tinh ung khau. Diem chua that ro la y nghia cua “cai Da”: neu nguoi doc khong biet ngu canh, ho co the hieu cau cuoi theo nhieu huong khac nhau. Day khong nhat thiet la nhuoc diem neu cau tho von duoc sang tac de doi dap truc tiep voi mot nguoi da biet chuyen; nhung khi dung doc lap tren trang giay, no lam giam do minh bach cua y.
Tom lai: cau ve ve Do Son tao tieng cuoi bang cach so sanh nguoi phu nu o noi xa voi “do nha”; Le Huy Tru dap lai bang cach chuyen trong tam sang Cai Von, dung tieng dia phuong va loi khen tre dep de tao mot the doi dap vui ve. Cai duyen nam o phep chuyen nghia va dao chieu, chu khong phai o su chinh luat cua mot cau doi co dien.
TÌM KIẾM BÀI THƠ
Nhập từ khóa:
Tìm kiếm