mỹ nhân kế
Vợ cho ta giàu sang phú quý
Bồ cho ta thân bại danh liệt
Thà thân bại mà ăn phở
Còn hơn ăn cơm mà danh liệt
Anh hùng không qua khỏi ải mỹ nhân
Trượng phu chỉ phá thành không qua ải
Phá mỹ nhân kế phải dùng khổ nhục kế
Trước ráng chịu khổ sau sướng tái tê
Sướng cũng chết, khổ cũng chết
Thà chết sướng hơn sống khổ
Bề nào cũng chết
Có mỹ nhân hay không có mỹ nhân
Bài thơ “Mỹ Nhân Kế” của Lê Huy Trứ là một bài thơ mang tính trào lộng triết lý, pha giữa ngôn ngữ dân gian, binh pháp Đông phương và suy tư hiện sinh. Bài thơ không nhằm ca ngợi sắc đẹp hay tình ái, mà dùng "mỹ nhân kế" như một biểu tượng cho những cám dỗ lớn nhất của đời người.
1. Kết cấu lập luận
Bài thơ vận động qua ba tầng ý:
Tầng 1: Đối lập giữa vợ và bồ
Vợ cho ta giàu sang phú quý
Bồ cho ta thân bại danh liệt
Đây là sự đối chiếu giữa:
Vợ = ổn định, danh phận, gia đạo.
Bồ = đam mê, dục vọng, phiêu lưu.
Nhưng ngay lập tức tác giả đảo nghịch:
Thà thân bại mà ăn phở
Còn hơn ăn cơm mà danh liệt
"Phở" và "cơm" là lối nói dân gian Việt Nam.
Cơm = chính thất.
Phở = tình ngoài luồng.
Câu thơ mang giọng đùa cợt, cố ý nghịch lý để gây cười. Nhưng đằng sau tiếng cười là một sự thật tâm lý:
Con người thường đánh đổi lợi ích lâu dài chỉ để thỏa mãn khoái cảm ngắn hạn.
Tầng 2: Mỹ nhân kế như cửa ải lớn nhất
Anh hùng không qua khỏi ải mỹ nhân
Trượng phu chỉ phá thành không qua ải
Đây là một liên tưởng rất Đông phương.
Trong lịch sử:
Ngô Phù Sai vì Tây Thi.
Đường Minh Hoàng vì Dương Quý Phi.
Trụ Vương vì Đát Kỷ.
Lữ Bố vì Điêu Thuyền.
Rất nhiều người thắng thiên hạ nhưng thua chính mình.
Ý thơ:
Kẻ địch bên ngoài dễ thấy.
Dục vọng bên trong mới là thành trì khó phá nhất.
Cho nên:
Phá mỹ nhân kế phải dùng khổ nhục kế
Đây là câu hay nhất bài.
Nếu mỹ nhân kế thuộc Tam Thập Lục Kế, thì tác giả đưa ra một kế đối trị:
Chịu khổ.
Chịu thiếu thốn.
Chịu cô đơn.
Chịu nhục.
để giữ được đại cuộc.
Đó là tư tưởng khá gần với:
Khắc kỷ (Stoicism).
Thiền tông.
Binh pháp Tôn Tử.
Tầng 3: Cái nhìn hiện sinh
Đoạn cuối bất ngờ chuyển từ hài hước sang triết lý:
Sướng cũng chết, khổ cũng chết
Thà chết sướng hơn sống khổ
Đây là lối lập luận nửa bi quan nửa ngất ngưởng.
Tác giả nhìn thấy:
Hưởng thụ rồi cũng chết.
Khổ hạnh rồi cũng chết.
Nên sinh ra câu hỏi:
Ta nên sống thế nào?
Nhưng câu kết còn cực đoan hơn:
Bề nào cũng chết
Có mỹ nhân hay không có mỹ nhân
Đây là một dạng "phá chấp".
Tất cả cuộc tranh đấu:
thắng,
thua,
giữ được,
mất đi,
cuối cùng đều quy về vô thường.
Mỹ nhân lúc này không còn là người phụ nữ cụ thể nữa mà là:
quyền lực,
tiền bạc,
danh vọng,
dục vọng,
bất kỳ thứ gì khiến con người mê đắm.
2. Nghệ thuật
Ngôn ngữ
Bài thơ dùng ngôn ngữ đời thường:
cơm
phở
bồ
vợ
nên dễ đọc, dễ nhớ.
Nhưng bên dưới lại xuất hiện:
anh hùng
trượng phu
mỹ nhân kế
khổ nhục kế
làm cho bài thơ vừa bình dân vừa mang màu sắc binh pháp.
Thủ pháp
Tác giả sử dụng liên tục:
nghịch lý,
đối lập,
cường điệu,
hài hước tự trào.
Ví dụ:
Thà thân bại mà ăn phở
Về đạo lý là sai.
Về tâm lý lại đúng với nhiều người.
Chính nghịch lý ấy tạo ra sức bật cho bài thơ.
3. Đọc theo góc nhìn Hoa Nghiêm
Nếu đọc dưới lăng kính Hoa Nghiêm mà ông thường triển khai, thì "mỹ nhân" có thể được hiểu là:
một cảnh giới vọng tâm.
Không phải người đẹp làm hại anh hùng.
Mà chính:
tham,
ái,
chấp,
dục,
mượn hình tướng mỹ nhân để xuất hiện.
Khi đó câu:
Anh hùng không qua khỏi ải mỹ nhân
có thể diễn giải thành:
Người chiến thắng vạn người chưa chắc thắng nổi tâm mình.
Và:
Có mỹ nhân hay không có mỹ nhân
lại gần với tinh thần:
Cảnh vốn không buộc người.
Tâm tự buộc tâm.
Đánh giá tổng quát
Giá trị hài hước: 8/10
Giá trị châm biếm xã hội: 8.5/10
Giá trị triết lý nhân sinh: 7.5/10
Độ cô đọng nghệ thuật: 7/10
Khả năng gây nhớ: 9/10
Bài thơ thành công nhất ở chỗ bắt đầu như một câu chuyện "vợ và bồ", nhưng kết thúc lại bằng một câu hỏi hiện sinh về dục vọng, vô thường và số phận con người. Người đọc cười ở mấy câu đầu, rồi ngẫm ở mấy câu cuối. Đó chính là cái duyên của bài thơ này.
|
Bài này đã được xem 6 lần
|
|
Người đăng:
|
TruHuyLe
|
|
|
|