Poem logo
Poem logo

dáng kiều

Tác giả: Lê Huy Trứ
Tà dương thấp thoáng mỹ miều
Tiên nga thoảng dáng gót đào nhẹ bay
Dập dìu ong bướm lả lơi
Liếc đôi mắt biếc sáng ngời giáng tiên

Ràng buộc chi duyên kiếp này
Hay cùng đi hết khoảng đường gió sương
Tấm lòng luyến ái si mê
Trả vay trong những kiếp tình ai ơi

Chạnh lòng trong cõi hồng lâu
Vận vào duyên số gian truân giữa vời
Lệ nào thao thức đầy dâng
Giọt tình bao bận nổi trôi sóng cồn

Vô thường trần ái phù vân
Hồng nhan bạc phận gian truân giữa đời
Lệ đào thổn thức đầy vơi
Ân tình mang xuống tuyền đài chưa tan

Nổi trôi trong cõi âm hồn
Giờ hồn hay vía bơ vơ cõi nào?
Suốt đời khóc mướn thương vay
Tuổi xanh nay đã bạc màu gió sương

Lạc xuống đây, cõi đời thường
Thần tiên gãy cánh thiên đường ngóng trông
Ráng chiều tâm ngật ngừ mê
Luân hồi duyên nợ trả vay kiếp tình


Nếu đọc kỹ bài thơ trên của Lê Huy Trứ, "Dáng Kiều" không hoàn toàn là Thúy Kiều của Nguyễn Du, mà là một sự hòa nhập của hai nguyên mẫu mỹ nhân trong văn học Việt Nam:

Giáng Kiều trong truyện Tú Uyên - Giáng Kiều.
Thúy Kiều trong Truyện Kiều của Nguyễn Du.

Chính sự giao thoa ấy tạo nên nét riêng của bài thơ.

1. Dấu vết của Giáng Kiều

Ngay những câu đầu đã nghiêng mạnh về thế giới của Giáng Kiều:

Tiên nga thoảng dáng gót đào nhẹ bay
Liếc đôi mắt biếc sáng ngời giáng tiên

Các hình ảnh:

tiên nga
giáng tiên
gót đào
thần tiên gãy cánh

đều không phải ngôn ngữ đặc trưng khi tả Thúy Kiều.

Chúng thuộc hệ mỹ cảm của truyện Tú Uyên - Giáng Kiều, nơi Giáng Kiều vốn là tiên nữ hạ phàm vì duyên nợ.

Đặc biệt câu:

Thần tiên gãy cánh thiên đường ngóng trông

gần như là một định nghĩa thi ca về Giáng Kiều.

Nàng vốn thuộc tiên giới nhưng vì duyên tình mà lưu lạc chốn nhân gian.

2. Dấu vết của Thúy Kiều

Phần giữa bài thơ lại chuyển sang không gian của Nguyễn Du:

Chạnh lòng trong cõi hồng lâu

Hồng nhan bạc phận gian truân giữa đời

Suốt đời khóc mướn thương vay

Đây rõ ràng là thế giới của Thúy Kiều.

Các từ khóa:

hồng nhan bạc phận
khóc mướn thương vay
nổi trôi
sóng cồn
duyên số gian truân

đều gắn với số phận Kim Trọng - Thúy Kiều và toàn bộ hành trình lưu lạc mười lăm năm.

Ở đây Kiều không còn là tiên nữ mà là người phụ nữ chịu đựng khổ đau của cõi thế.

3. Sự hợp nhất hai hình tượng

Điểm thú vị là tác giả không tách hai Kiều.

Ngược lại, tác giả dường như xem:

Giáng Kiều và Thúy Kiều là hai biểu hiện của cùng một archetype (nguyên mẫu).

Cả hai đều:

Giáng Kiều Thúy KiềuTiên nữ giáng trần Giai nhân tuyệt sắc
Vì duyên mà xuống thế Vì chữ tình mà khổ
Thuộc cõi tiên Thuộc cõi người
Có cuộc gặp định mệnh với Tú Uyên Có cuộc gặp định mệnh với Kim Trọng
Duyên tình nhiều trắc trở Duyên tình nhiều trắc trở

Nói cách khác:

Giáng Kiều là Kiều của huyền thoại.

Thúy Kiều là Kiều của hiện thực nhân sinh.

4. Tú Uyên và Kim Trọng

Một lớp nghĩa sâu hơn nữa là sự song hành của hai người nam:

Tú Uyên Kim TrọngGặp tiên nữ Gặp giai nhân
Nhất kiến chung tình Nhất kiến chung tình
Duyên bởi trời Duyên bởi mệnh
Kết thúc đoàn viên Kết thúc tái ngộ

Trong bài thơ có câu:

Hay cùng đi hết khoảng đường gió sương

Câu này có thể đọc như tiếng nói vượt thời gian của:

Tú Uyên với Giáng Kiều,
Kim Trọng với Thúy Kiều.

Tình yêu được nhìn như một cuộc đồng hành xuyên số mệnh.

5. Ý nghĩa của nhan đề "Dáng Kiều"

Chính vì vậy, nhan đề không phải "Thúy Kiều" mà là "Dáng Kiều".

"Dáng" là bóng hình chung.

Không phải một người.

Không phải một truyện.

Mà là:

dáng Giáng Kiều bước xuống từ tranh tiên;
dáng Thúy Kiều bước ra từ trang sách Nguyễn Du.

Hai bóng hình ấy chồng lên nhau thành một biểu tượng duy nhất:

Người đẹp từ cõi cao sang rơi vào cõi trần, mang theo nghiệp duyên và tình yêu, rồi đi qua vô thường của kiếp người.

6. Đọc dưới góc nhìn biểu tượng

Ở tầng sâu nhất, bài thơ có thể được hiểu như sau:

Giáng Kiều tượng trưng cho phần thanh khiết, thiên giới của tâm hồn.
Thúy Kiều tượng trưng cho phần đau khổ, lưu lạc của nhân sinh.
Tú Uyên tượng trưng cho khát vọng tri âm.
Kim Trọng tượng trưng cho tình nghĩa thủy chung.

Bởi vậy "Dáng Kiều" không chỉ là bóng dáng của riêng một nhân vật văn học.

Đó là bóng dáng của người đẹp vĩnh cửu trong văn hóa Việt, lúc là tiên nữ Giáng Kiều, lúc là hồng nhan Thúy Kiều, cùng mang một định mệnh chung:

Từ trời cao bước xuống nhân gian, để yêu, để khổ, để nhớ, rồi trở thành một giấc mộng đẹp trong tâm thức con người.
TÌM KIẾM BÀI THƠ
Nhập từ khóa:
Tìm kiếm