kién khong

Hòn tien mo buóm ke gói mọng
Hòng Lau mọng long hỏ dáu tranh
Giác Nam Kha kién bát dạt
Hoàng Luong lai tỉnh tháy mình kién Khong

# Phan tich bai tho *Hon tien mo buom ke goi mong*

## 1. Tong quan: Bon cau tho, bon tang mong

Bon cau tho ngan nhung don nen nhieu dien tich Dong phuong. Tac gia dat canh nhau nhung hinh tuong **mong buom, Hong Lau, Nam Kha va Hoang Luong**, roi ket thuc bang mot cach choi chu dang chu y: **“thay minh kien Khong.”**

Bai tho khong don thuan noi rang doi nguoi la giac mong. Diem dang chu y hon la tac gia dua nguoi doc qua nhieu tang nhan thuc:

* **Mong buom:** ranh gioi giua thuc va mong tro nen bat dinh.
* **Hong Lau:** the gioi tinh ai, danh vong va tranh chap cua con nguoi.
* **Nam Kha:** cong danh va phu quy tuong dat duoc nhung rot cuoc khong nam giu duoc.
* **Hoang Luong:** tinh khoi giac mong, roi nhin lai chinh minh bang mot nhan thuc khac.

Neu doc theo tinh than Phat hoc, bon cau tho co the duoc xem nhu mot tien trinh tu **me lam trong canh mong, den nhan ra tinh vo thuong, roi dat van de ve cai thay va cai Khong**.

Tuy nhien, can phan biet dien tich van hoc voi cach dien giai cua tac gia: dien tich cung cap nen tang lien tuong, con y nghia chinh xac cua nhung cach ghep chu moi trong bai tho van co the de ngo.

---

## 2. Cau thu nhat: “Hon tien mo buom ke goi mong”

Cau tho mo ra mot khong gian vua huyen ao vua triet ly.

### a. “Hon tien”: con nguoi trong mot canh gioi khac

“Hon tien” goi hinh anh linh hon thoat khoi the gioi pham tuc, di vao mot canh gioi ky ao. Nhung tien canh trong van chuong khong nhat thiet la canh gioi giai thoat theo Phat giao.

No co the la:

* Mot the gioi vuot khoi doi song thuong nhat.
* Mot giac mong dep do tam thuc tao ra.
* Mot bieu tuong cho khat vong vuot thoat nhung gioi han cua kiep nguoi.

Neu dat trong mach tho nay, “hon tien” chua chac da giac ngo. Co the do van la mot chu the dang mo, du canh mong cua no dep de va phi pham den dau.

**Thoat khoi coi tuc trong tuong tuong chua dong nghia voi thoat khoi me lam.**

### b. “Mo buom”: dien tich Trang Chu mong ho diep

Trang Tu ke chuyen minh tung mo hoa thanh buom, vui ve bay luon ma khong biet minh la Trang Chu. Khi tinh day, ong tu hoi: Trang Chu vua mo thanh buom, hay buom dang mo thanh Trang Chu?

Dien tich nay duoc biet den voi ten goi **Trang Chu mong diep** — 莊周夢蝶.

Dieu sau sac khong nam o viec Trang Chu that su hoa thanh buom hay chi nam mo. Cau hoi quan trong hon la: dua vao dau de xac dinh tuyet doi dau la thuc, dau la mong?

Trong cau tho cua Le Huy Tru, “mo buom” goi lai chinh su bat dinh ay.

Con nguoi thuong tin rang luc thuc minh dang song trong thuc tai, con luc ngu moi buoc vao mong. Nhung trong khi mo, canh mong cung co ve chan that doi voi nguoi dang mo.

Tu do, bai tho mo ra mot cau hoi triet hoc:

**Neu trong mong ta khong biet minh dang mong, lieu khi dang song, ta co chac minh da thay tron ven thuc tai?**

Day la mot cau hoi gan voi tinh than quan chieu, nhung khong nen dong nhat hoan toan tu tuong Trang Tu voi giao ly Phat giao.

### c. “Ke goi mong”: chu dong di vao giac mong?

“Ke goi” goi hinh anh dat goi xuong, chuan bi nghi ngoi va di vao giac ngu. Khi ket hop voi “hon tien” va “mo buom”, cau tho co the goi mot chu the dang nam xuong de buoc vao the gioi mong tuong.

O day co mot nghich ly thu vi: nguoi ta tim den giac mong de thoat khoi doi thuc, nhung chinh giac mong lai co the tao ra mot the gioi khac de nguoi ta tiep tuc dam nhiem.

Neu “hon tien” la canh gioi tuong nhu sieu thoat, “mo buom” lam lung lay ranh gioi thuc–mong, thi “ke goi mong” dua nguoi doc vao cau hoi: **Ta dang tinh de mo, hay dang mo ma tuong minh tinh?**

---

## 3. Cau thu hai: “Hong Lau mong long ho dau tranh”

Cau thu hai chuyen tu the gioi mong ao sang the gioi xa hoi, noi tinh ai, danh vong va quyen luc dan xen.

### a. “Hong Lau mong”: giac mong cua tinh yeu va vinh hoa

Hong Lau Mong la mot trong nhung tieu thuyet lon cua van hoc co dien Trung Hoa, thuong gan voi su hung thinh roi suy tan cua mot gia toc, nhung moi tinh va nhung bi kich trong the gioi quy toc.

“Hong lau” — lau son — goi mot khong gian giau sang, dep de va day quyen ru. Nhung ve dep ay khong ben vung; phia sau no la su suy tan va mat mat.

Boi vay, “Hong Lau mong” trong cau tho co the duoc doc rong hon y nghia ten tac pham: do la **giac mong ve tinh yeu, gia dinh, dia vi va su sung tuc cua con nguoi**.

Dieu dang suy ngam la nhung gi khien con nguoi gan bo nhat voi cuoc doi cung thuong la nhung gi khien ho dau kho nhat khi bien doi hoac mat di.

### b. “Long ho dau tranh”: cuoc chien giua nhung the luc

“Long ho” — rong va ho — la hai hinh tuong manh me, thuong goi suc manh, uy the va su doi dau.

Trong mach tho nay, hinh anh ay co the bieu trung cho:

* Nhung ca nhan tranh gianh dia vi.
* Nhung the luc doi dau vi quyen loi.
* Cuoc canh tranh danh loi khong co diem dung.

Cau tho dat “Hong Lau mong” canh “long ho dau tranh”, tao ra mot tuong phan dang chu y.

Mot ben la giac mong dep cua tinh ai va phu quy; ben kia la cuoc tranh dau de gianh lay hoac bao ve nhung thu ay.

Con nguoi mo ve hanh phuc, roi tranh dau de dat duoc hanh phuc theo hinh dung cua minh. Nhung khi dat duoc, ho lai lo so mat no; khi nguoi khac co thu minh muon, long ganh dua lai noi len.

Nhu vay, giac mong khong chi nam trong giac ngu. No con hien dien trong nhung muc tieu ma con nguoi theo duoi khi thuc.

**Ta co the thuc ve than xac ma van ngu trong nhung giac mong danh loi cua tam thuc.**

Day la mot cach doc phu hop voi mach tu tuong cua bai tho, du khong the khang dinh “long ho” chi co mot nghia co dinh.

---

## 4. Cau thu ba: “Giac Nam Kha kien bat dat”

Cau tho thu ba dua vao mot dien tich noi tieng ve cong danh va phu quy.

### a. Giac Nam Kha: ca mot doi vinh hoa trong giac mong

“Nam Kha nhat mong” — 南柯一夢 — bat nguon tu truyen cua Ly Cong Ta (李公佐), doi Duong.

Trong truyen, Thuan Vu Phan nam mong, di vao mot vuong quoc duoi cay hoe, trai qua mot doi song dai voi dia vi, hon nhan, cong danh va nhung bien co. Khi tinh day, ong phat hien toan bo canh gioi ay chi dien ra trong mot giac mong; nhung dau tich ngoai doi thuc gan voi mot to kien duoi cay hoe.

Dien tich nay tro thanh bieu tuong cho su phu du cua cong danh, phu quy va nhung thanh tuu tuong nhu vung chac.

Dat sau “Hong Lau mong”, “Giac Nam Kha” lam ro them mot tang y nghia: ngay ca khi con nguoi tuong rang minh da co mot cuoc doi thanh dat, thoi gian van co the bien tat ca thanh chuyen da qua.

Nhung cau tho khong chi nhac lai su phu du ay. No con dat ra van de ve chu **“kien”**.

### b. “Kien bat dat”: mot cach ghep chu can duoc doc than trong

Cum “kien bat dat” khong phai la mot thanh ngu quen thuoc co the xac dinh ngay mot nghia duy nhat trong ngu canh nay.

Co it nhat hai huong lien tuong:

**Huong thu nhat: “kien” la con kien.**

Vi dien tich Nam Kha gan voi to kien duoi cay hoe, chu “kien” co the tiep tuc keo hinh anh con nguoi tro ve voi the gioi nho be cua loai kien. Mot vuong quoc tuong nhu rong lon, mot doi cong danh tuong nhu huy hoang, rot cuoc lai tuong ung voi mot to kien.

Theo huong nay, “bat dat” co the goi su khong thanh dat hoac khong dat toi dieu mong muon. Tuy nhien, moi lien he ngu phap giua “kien” va “bat dat” van chua that ro.

**Huong thu hai: “kien” la 見 — thay, nhan thay hoac kien giai.**

Neu hieu theo nghia nay, “kien bat dat” co the goi mot cai thay chua thong suot, mot nhan thuc chua dat den noi den chon. Nguoi dang o trong giac mong chua nhan ra tinh chat cua giac mong; vi vay, ho van xem canh mong la that.

Day la mot cach doc co y nghia triet hoc, nhung can nhan manh rang **do la dien giai kha di, chua phai nghia tu vung da duoc xac nhan cua toan cum**.

### c. Mot nghich ly: nguoi dang mong khong biet minh chua dat

Neu noi cau thu ba voi hai cau truoc, ta thay mot tien trinh:

* Trong mong buom, chu the khong chac minh la ai.
* Trong Hong Lau mong, con nguoi dam minh trong tinh ai va vinh hoa.
* Trong Nam Kha mong, ca mot doi thanh dat co the tan bien khi tinh giac.

Cai dang so khong han la giac mong ket thuc. Dieu dang suy ngam la **khi con o trong mong, nguoi ta co the khong nhan ra minh dang mong**.

Do cung la diem gap go voi cach nhin Phat giao ve vo minh: khong thay dung ban chat cua su vat, roi chap nhung gi dang bien doi la ben chac, nhung gi do nhieu dieu kien ket hop la mot thuc the doc lap.

Tuy vay, khong nen dong nhat moi giac mong van hoc voi vo minh theo nghia ky thuat cua Phat hoc. Dien tich Nam Kha truoc het la mot suy ngam ve su phu du cua doi nguoi; cach doc Phat giao la mot tang dien giai tiep theo.

---

## 5. Cau cuoi: “Hoang Luong lai tinh thay minh kien Khong”

Day la cau quan trong nhat vi no vua khep lai chuoi dien tich, vua mo ra kha nang choi chu giua van hoc va triet hoc.

### a. “Hoang Luong”: giac mong chua kip chin com

“Hoang Luong nhat mong” — 黃粱一夢 — con goi la giac mong ke vang, bat nguon tu truyen ke ve Lu Sinh gap dao si La Ong trong mot quan tro.

Trong luc cho noi ke chin, Lu Sinh ngu va mo thay ca mot cuoc doi dai: thanh dat, huong vinh hoa, trai qua thang tram, roi gia yeu va qua doi. Khi tinh day, noi ke van chua chin.

Mot doi nguoi trong mong chi dien ra trong khoang thoi gian ngan ngoai thuc tai.

Dien tich nay nhan manh khoang cach giua cam nhan chu quan ve thoi gian va su ngan ngui cua khoanh khac thuc te. No cung nhac con nguoi rang cong danh va thanh tuu du lon lao den dau van khong thoat khoi su bien doi.

Tac gia dat “Hoang Luong” sau “Nam Kha”, tao ra hai lop lien tuong gan nhau nhung khong hoan toan trung lap:

* Nam Kha nhan manh su huy hoang cua mot doi song hoa ra la mong.
* Hoang Luong nhan manh ca mot doi dai co the duoc trai nghiem trong khoang thoi gian ngan ngui.

Hai dien tich cung dan den cau hoi: dieu gi con lai khi canh mong cham dut?

### b. “Lai tinh”: tro ve voi tinh thuc

“Lai tinh” co the duoc hieu theo mach cau la tro lai trang thai tinh, suc tinh sau giac mong.

Nhung tinh giac sinh ly va tinh thuc ve mat nhan thuc khong hoan toan giong nhau.

Mot nguoi thuc day sau giac mong Nam Kha co the nhan ra rang canh gioi cong danh vua trai qua khong ton tai nhu minh tung tuong. Do la su nhan ra tinh chat cua mot giac mong.

Con trong cach doc Phat hoc, tinh thuc sau hon doi hoi nguoi ta xem xet ca nhung chap truoc khi dang song: cai toi, dia vi, so huu, tinh cam va nhung quan niem ve mot ban nga co dinh.

Noi cach khac, **tinh khoi giac mong chua chac da la giac ngo; nhung nhan ra minh tung me lam co the la khoi diem cua su quan chieu**.

### c. “Thay minh kien Khong”: cau ket da nghia

Day la diem dac sac nhat cua bai tho.

Cum “kien Khong” co the goi nhieu tang nghia, nhung can giu chung o vi tri nhung kha nang dien giai, thay vi khang dinh chac chan tac gia chi dinh mot nghia duy nhat.

**Tang thu nhat: thay minh la mot con kien.**

Nam Kha gan voi to kien, con Hoang Luong dan nguoi doc ra khoi mot doi vinh hoa trong mong. Khi tinh day, chu the co the nhin lai cai toi tung tuong la vi dai va thay no nho be nhu mot con kien.

Neu doc theo huong nay, cau tho tao ra mot cu dao chieu day tinh trao long: nhan vat tuong minh la nguoi lam nen cong danh, trai qua bao nhieu bien co lon lao, nhung cuoi cung lai thay ban than gan voi mot the gioi be nho.

Tuy nhien, can luu y rang dien tich Nam Kha khong co nghia Thuan Vu Phan hoa thanh kien. Hinh anh con kien la mot phep lien tuong cua nguoi doc tu canh to kien trong truyen, khong phai su kien nguyen van cua dien tich.

**Tang thu hai: “kien” la 見 — cai thay; “Khong” la 空.**

Neu doc “kien Khong” theo huong Phat hoc, cum tu co the goi den viec thay tinh Khong cua cac phap.

Theo Dai thua, tinh Khong khong co nghia la moi thu hoan toan khong ton tai. No chi ra rang su vat khong co mot ban chat doc lap, bat bien, tu ton tai ngoai moi dieu kien.

Mot doi cong danh hinh thanh tu vo so duyen: gia dinh, xa hoi, thoi the, nang luc, quan he va hoan canh. Khi cac duyen thay doi, cai goi la thanh tuu cung thay doi.

Hanh phuc, tinh yeu va danh vong khong nhat thiet la hu vo; chung ton tai theo dieu kien, khong the bi nam giu nhu nhung thuc the bat bien.

Vi vay, neu “kien Khong” mang nghia thay duoc tinh Khong, cau ket co the danh dau su chuyen bien tu dam chim trong canh mong sang nhan thuc rang nhung gi ta chap la tuyet doi that ra deu do duyen ma thanh.

Nhung **“kien Khong” trong cau tho khong tu dong chung minh rang nhan vat da chung ngo tinh Khong theo nghia Phat hoc**. Do la mot cach doc triet hoc phu hop voi bai tho, chu khong phai ket luan co the xac nhan chi bang bon cau tho.

**Tang thu ba: hai nghia cung hien dien.**

Day co le la kha nang doc thu vi nhat.

“Kien” vua co the goi con kien trong dien tich Nam Kha, vua co the goi chu 見 — thay. “Khong” vua co the goi cai trong khong sau khi giac mong tan, vua co the goi 空 — tinh Khong trong Phat giao.

Khi nhung nghia ay cung vang len, cau ket co the duoc doc theo hai huong dong thoi:

* **Nhin lai giac mong:** thay cai toi tung tuong la vi dai hoa ra nho be.
* **Quan chieu giac mong:** nhan ra cai toi, cong danh va nhung canh gioi tung bam chap deu khong co tu tinh doc lap.

Day la mot su cong huong ngon ngu co suc goi, du chua du can cu de khang dinh tac gia co y thiet ke day du ca ba tang nghia.

---

## 6. Doc ca bai duoi goc nhin Hoa Nghiem

Neu dat bai tho vao khung tu tuong Hoa Nghiem, ta co the mo rong tu cau chuyen ca nhan sang cach con nguoi nhan thuc toan bo the gioi.

### Thu nhat: the gioi ta trai nghiem luon gan voi tam thuc

Mong buom, Hong Lau, Nam Kha va Hoang Luong deu cho thay mot dieu: con nguoi khong chi song giua cac su kien, ma con song trong cach minh hieu va dien giai cac su kien ay.

Mot dia vi co the la niem tu hao cua nguoi nay, la ganh nang cua nguoi khac. Mot cuoc tinh co the duoc nhin nhu hanh phuc trong luc dang yeu, nhung tro thanh nguon dau kho khi chia lia.

Dieu do khong co nghia the gioi chi la san pham tuong tuong cua ca nhan. No cho thay kinh nghiem song cua ta duoc hinh thanh qua su tuong tac giua hoan canh, nhan thuc va nhung dieu kien khac.

### Thu hai: duyen khoi khong dong nghia voi hu vo

Trong tinh than Hoa Nghiem, su vat khong ton tai biet lap ma nuong vao vo so dieu kien va quan he.

Mot doi cong danh khong tu nhien xuat hien; no dua vao nhieu duyen. Khi nhung duyen ay doi khac, hinh thai cua cong danh cung thay doi.

Vi vay, thay tinh Khong khong phai la phu nhan the gioi, ma la thay rang the gioi khong ton tai theo cach doc lap va bat bien nhu ta thuong tuong.

Neu cau “thay minh kien Khong” mang y nghia ay, su tinh thuc cua nhan vat khong nhat thiet la quay lung voi cuoc doi. No co the la thay doi cach song trong cuoc doi: bot chap thu, bot tuyet doi hoa thanh bai, va hieu ro hon tinh duyen khoi cua nhung gi minh dang co.

### Thu ba: tu giac mong ca nhan den phap gioi trung trung duyen khoi

Bon dien tich dua nguoi doc tu mot ca nhan dang mo den gia dinh, xa hoi, cong danh va nhung canh gioi tuong nhu rong lon.

Nhung khi tinh day, chu the khong the tach minh khoi toan bo mang luoi dieu kien da tao nen cuoc doi ay.

Doc theo Hoa Nghiem, dieu dang thay khong chi la “moi thu deu nhu mong”, ma con la: **moi su vat chi co the duoc hieu trong mang luoi quan he va dieu kien ma no nuong vao**.

Do la diem gan voi tu tuong duyen khoi va tuong tuc cua Hoa Nghiem. Tuy nhien, khong nen gan truc tiep toan bo giao ly Hoa Nghiem vao y dinh cua tac gia khi chua co loi giai thich rieng cua ong.

---

## 7. Danh gia nghe thuat: suc manh va diem can lam ro

### Diem manh

**1. Bon cau tao thanh mot chuoi dien tich co lien ket.**

Trang Chu mong buom, Hong Lau mong, Nam Kha nhat mong va Hoang Luong nhat mong deu dua nguoi doc den cau hoi ve thuc–mong, vinh–nhuc va su phu du cua doi nguoi.

**2. Cau cuoi co suc goi lon nhat.**

“Thay minh kien Khong” co kha nang ket noi con kien cua dien tich Nam Kha voi cai thay va tinh Khong trong Phat hoc. Day la diem co the khien nguoi doc dung lai de suy ngam.

**3. Bai tho co dong.**

Thay vi ke lai toan bo cac cau chuyen co, tac gia dung ten dien tich lam nhung diem kich hoat lien tuong. Nguoi doc biet dien tich se co them tang nghia de kham pha.

### Diem can lam ro

**1. “Hon tien mo buom ke goi mong” don nhieu hinh anh vao mot cau.**

“Hon tien”, “mo buom”, “ke goi” va “mong” deu goi the gioi mong ao. Su don nen nay tao am huong huyen bi, nhung cung khien quan he ngu phap giua cac hinh anh chua that ro.

**2. “Hong Lau mong long ho dau tranh” co the duoc hieu theo nhieu cach.**

Nguoi doc co the hieu day la su ket hop giua giac mong vinh hoa va cuoc tranh dau trong doi. Tuy nhien, quan he giua “Hong Lau mong” voi “long ho dau tranh” chua duoc trien khai ro bang cu phap.

**3. “Giac Nam Kha kien bat dat” la cau kho giai ma nhat.**

“Kien bat dat” khong phai mot cum tu co nghia hien nhien trong ngu canh. Neu day la mot phep choi chu co chu y, tac gia co the dang muon nguoi doc tu noi nghia cua “kien” qua dien tich Nam Kha. Nhung neu khong co them ngu canh, ta chua the ket luan chac chan.

**4. “Kien Khong” la diem sang nhung cung la diem rui ro.**

Neu nguoi doc nhan ra ca chu “kien” lan chu “Khong”, cau ket co suc bat triet hoc. Neu khong nhan ra cac lop nghia, ho co the thay cau tho dot ngot hoac kho hieu.

Day khong nhat thiet la khuyet diem. Trong tho triet ly, su mo ho co the tao ra chieu sau; nhung su mo ho chi thuc su hieu qua khi nguoi doc van co the tim duoc mot mach lien tuong hop ly.

---

## 8. Ket luan: Tinh mong de thay gi?

Bon cau tho cua Le Huy Tru co the duoc doc nhu mot hanh trinh:

**Mo buom → mong vinh hoa → mong cong danh → tinh mong va nhin lai cai toi.**

Ba cau dau dua nguoi doc vao nhung canh gioi khac nhau cua mong tuong. Cau cuoi dao huong nhin: thay vi tiep tuc duoi theo canh mong, chu the quay lai nhin chinh minh.

Neu chi doc theo van hoc, bai tho nhac rang tinh ai, quyen luc va cong danh deu co the tro thanh nhung giac mong phu du.

Neu doc theo Phat hoc, cau ket goi them mot cau hoi: khi giac mong tan, lieu ta chi nhan ra su nho be cua minh, hay con nhan ra rang cai toi ma ta tung co bao ve cung khong phai mot thuc the doc lap, bat bien?

Va neu doc theo Hoa Nghiem, tinh mong khong nhat thiet la phu nhan moi su vat. Do co the la thay ro hon cac duyen dang ket hop thanh cuoc doi, tu do song giua cuoc doi ma khong tuyet doi hoa nhung gi minh dang co.

**Cai dang chu y nhat cua bai tho khong chi la “doi nhu mong”, ma la su chuyen doi tu nguoi dang song trong mong sang nguoi bat dau nhin lai chinh cai tam da tao nen y nghia cua giac mong.**

Con “kien Khong” co phai la loi tuyen bo da chung ngo, hay la mot cu choi chu mo ra nhieu cach hieu, thi nen de ngo. Chinh su chua khep kin ay cung co the la dieu khien cau tho tiep tuc duoc suy ngam.

Bạn đang xem trang tiếng Việt không dấu! Click vào link sau để xem trang tiếng Việt có dấu: Kiến Không