o già

Xua anh ỏ lõ trèo cau
Trong len O chọ hai hòn cau non
Bay chù cau lón cau tra
Mẹ tra, mẹ trọ, on che mẹ già

Phan tich bai tho “O gia”

Bon cau tho ngan nay mang phong vi trao phung dan gian, su dung tieng dia phuong mien Trung, loi noi lai hoac chuyen nghia va hinh anh cay cau de tao tieng cuoi ve tuoi tac, tinh cam va su thay doi cua con nguoi theo thoi gian.
Diem dang chu y la bai tho khong ke chuyen theo loi tu su thong thuong, ma dung len hai thoi diem doi lap: ngay xua anh con tre, nhin O voi anh mat say me; bay gio thoi gian da troi qua, cau da lon, nguoi cung gia, va tinh cam duoc nhin lai bang giong dieu bong dua.
1. Nhan de “O gia”: Tieng dia phuong va sac thai trao phung
Trong cach noi cua nguoi mien Trung, dac biet o Nghe Tinh va mot so vung lan can, “o” thuong la cach goi mot co gai hoac nguoi phu nu tre; cach dung cu the tuy vung va ngu canh.
Nhan de “O gia” dat hai sac thai canh nhau:
• O: goi cach goi than mat, mang mau sac dia phuong.
• Gia: chi tuoi tac, dong thoi tao the tuong phan voi hinh anh “cau non” o cau tho sau.
Nhan de vi the bao truoc chu de chinh: tuoi tre roi se qua, ve dep roi se doi thay, va nguoi tung duoc ngam nhin bang anh mat say me cung khong nam ngoai quy luat ay.
Tuy nhien, chu “gia” trong bai khong nhat thiet phai hieu la mot nhan xet nghiem khac ve tuoi tac. Trong mach tho trao phung, no co the la loi treu gheo giua nhung nguoi da quen biet nhau, vua than mat vua nghich ngom.
2. Hai cau dau: Hinh anh treo cau va anh mat cua tuoi tre
Xua anh o lo treo cau
Trong len O cho hai hon cau non
“Xua anh o lo treo cau”
Cau tho dung len hinh anh mot chang trai tre treo cay cau. Cum tu “o lo” mang sac thai khau ngu, goi ve ngheo kho, dan da hoac su thieu thon trong cach an mac.
Hinh anh ay khien nhan vat “anh” hien len khong phai nhu mot chang trai phong luu trong tho tinh co dien, ma nhu mot nguoi dan que binh di, co phan ngo nghinh.
Cay cau cung khong phai hinh anh xa la trong doi song lang que Viet Nam. Cau gan voi vuon nha, voi phong tuc an trau va voi nhung sinh hoat than thuoc cua nguoi dan.
Nhung tac gia khong dung o viec mieu ta canh treo cau. Dong tac treo len tao ra vi tri nhin tu duoi len, chuan bi cho cau tho tiep theo.
“Trong len O cho hai hon cau non”
Chu “cho” trong phuong ngu mien Trung co nghia la thay, nhin thay. Viec su dung tu nay lam cau tho co giong noi dia phuong ro net.
Hinh anh “hai hon cau non” co hai lop nghia dang chu y:
Lop nghia truc tiep: Hai qua cau con non tren cay.
Lop nghia trao phung: Trong ngu canh cau tho co nhac den “O”, hinh anh ay tao ra mot lien tuong than the mang tinh goi duc.
Cai duyen cua cau tho nam o cho tac gia su dung mot hinh anh nong thon quen thuoc de tao ra cach hieu thu hai. Nguoi doc ban dau co the hinh dung mot chang trai treo cau, nhung khi dat “O” canh “hai hon cau non”, cau tho chuyen sang sac thai nghich ngom.
Day la loi hai huoc dua tren su nhap nhang giua nghia ta thuc va nghia lien tuong, chu khong can dien dat truc tiep dieu muon am chi.
Cung can luu y rang “cau non” tu no khong mang nghia tuc. Sac thai goi duc xuat hien tu cach dat hinh anh trong ngu canh cu the.
________________________________________
3. Hai cau cuoi: Thoi gian troi, cau lon, nguoi cung gia
Bay chu cau lon cau tra
Me tra, me tro, on che me gia
Neu hai cau dau noi ve thoi tre, hai cau cuoi chuyen sang hien tai.
“Bay chu cau lon cau tra”
“Bay chu” la cach noi dia phuong cua “bay gio”.
Cau tho doi lap truc tiep voi hinh anh “cau non” o cau thu hai:
• Xua: cau non.
• Nay: cau lon, cau gia.
Cay cau tro thanh thuoc do thoi gian. Khong can ke ro bao nhieu nam da qua, tac gia chi can dat hai trang thai cua cay canh nhau la du goi ra mot quang doi.
Day la cach tao hinh anh kha hieu qua: su thay doi cua thien nhien phan chieu su thay doi cua con nguoi.
Cau tho cung co sac thai hai huoc vi nguoi doc nhan ra rang cay cau duoc nhac den o dau bai da tro lai o cuoi bai, nhung khong con o trang thai ban dau.
“Me tra, me tro, on che me gia”
Cau cuoi su dung nhieu tu dia phuong, tao nhip dieu gan voi loi noi dan gian.
• Me: cach goi nguoi lon tuoi, thuong la ba hoac mot phu nu lon tuoi, tuy vung va ngu canh.
• On: cach goi nguoi dan ong lon tuoi o mot so vung mien Trung.
• Che me gia: loi che nguoi phu nu da gia, tao nen diem ket trao phung.
Hai tu “tra” va “tro” can duoc hieu than trong vi nghia cu the co the thay doi theo phuong ngu va ngu canh. Trong bai tho, chung duong nhu duoc dat vao mot chuoi am thanh co nhip, vua goi su gia nua vua tao sac thai dua cot. Neu khong co them ngu canh dia phuong hoac loi giai thich cua tac gia, chua nen khang dinh chung co mot nghia tu vung duy nhat.
Diem chinh cua cau cuoi la su tuong phan giua thoi tre va tuoi gia: nguoi tung duoc nhin bang anh mat say me nay bi dem ra treu choc vi tuoi tac.
Cau tho co the khien nguoi doc bat cuoi, nhung dong thoi cung phoi bay mot nghich ly trong tam ly con nguoi: khi con tre, nguoi ta de say me ve dep; khi thoi gian troi qua, chinh nguoi tung say me co the quay sang che bai su gia nua.
________________________________________
4. Nghe thuat doi lap: “Cau non” va “me gia”
Cau truc bon cau duoc to chuc quanh hai cap hinh anh:
Thoi diem Hinh anh Sac thai
Xua Anh treo cau Tre trung, dan da
Xua O va cau non Tuoi tre, goi cam
Nay Cau lon, cau gia Thoi gian troi qua
Nay Me gia, on che Trao phung, cham biem
Cai hay cua cau truc nay la tac gia khong can giai thich dai dong rang tuoi tre khong keo dai mai mai. Chi can doi lap “cau non” voi “cau lon, cau gia”, roi chuyen tu “O” sang “me”, thoi gian da hien ra.
Cay cau la hinh anh xuyen suot, nhung y nghia thay doi theo thoi diem. Ban dau, no gan voi tuoi tre va suc hap dan; ve sau, no tro thanh dau hieu cua su truong thanh va gia nua.
Co the noi, cay cau vua la vat the trong canh que, vua la chiec dong ho trao phung cua bai tho.
________________________________________
5. Goc nhin tam ly: Tieng cuoi ve tuoi tac va tinh cam
Bai tho khong truc tiep ban ve tinh yeu lau dai, nhung co the doc nhu mot loi treu dua ve su thay doi cua cai nhin tinh cam.
O thoi diem dau, “anh” nhin “O” bang anh mat say me. Den thoi diem sau, nhan vat duoc goi bang nhung danh xung gan voi tuoi gia, va nguoi dan ong lai che nguoi phu nu gia.
Neu hieu theo huong nay, tieng cuoi khong chi nham vao nguoi phu nu ma con quay lai phia nguoi dan ong.
Boi le, thoi gian khong chi tac dong den “O”; nguoi dan ong cung da di qua cung mot dong thoi gian. Viec “on” che “me gia” co the tro thanh mot nghich ly: nguoi cung gia di lai lay tuoi gia cua nguoi khac lam ly do de che bai.
Day la tang nghia khien bai tho co the vuot khoi mot cau dua ve ngoai hinh. No goi ra thoi quen danh gia nguoi khac bang nhung tieu chuan ma chinh minh cung khong tranh khoi.
Tuy nhien, do bai tho rat ngan va mang giong trao phung, chua the khang dinh tac gia chu y xay dung mot thong diep dao duc sau xa. Cach doc ay la mot kha nang dien giai tu cau truc doi lap cua van ban.
________________________________________
6. Goc nhin Phat giao: Vo thuong qua hinh anh cay cau
Neu doc bai tho theo tinh than Phat giao, hinh anh “cau non” roi “cau lon, cau gia” goi den vo thuong.
Khong chi con nguoi gia di. Cay coi cung thay doi; cam xuc cung doi thay; cach ta nhin nguoi khac cung khong dung yen.
Dieu dang chu y la tac gia khong dung nhung thuat ngu nhu sinh, lao, benh, tu hay vo thuong. Thay vao do, bai tho dien dat su doi thay bang nhung hinh anh binh di cua doi song nong thon.
Tuy nhien, can phan biet hai tang y nghia:
• Tang truc tiep: Bai tho trao phung ve tuoi tre, tuoi gia va cach nguoi ta nhin ve dep.
• Tang dien giai: Hinh anh cau non va cau gia co the goi quy luat vo thuong cua thien nhien va con nguoi.
Bai tho chua truc tiep noi den vo nga hay giai thoat. Nhung nguoi doc co the nhan ra rang ve dep va tuoi tac deu phu thuoc vao thoi gian, dieu kien song va su bien doi cua than the.
Neu mo rong them mot buoc, tieng cuoi cuoi bai con goi cau hoi: tai sao con nguoi lai de say me cai dep khi no con tre trung, roi khinh che khi no thay doi?
Trong cach nhin ay, dieu dang suy ngam khong phai la tuoi gia co dang che hay khong, ma la tam ly thich cai moi, chuong cai tre va danh gia nguoi khac bang ve ngoai.
________________________________________
7. Danh gia nghe thuat
Diem manh
Thu nhat, ngon ngu dia phuong co ca tinh.
Cac tu “cho”, “bay chu”, “me”, “on” tao ra mot khong gian van hoa mien Trung ro ret.
Thu hai, hinh anh xuyen suot de nho.
Cay cau xuat hien tu dau den cuoi, giup bai tho co tinh lien ket du chi gom bon cau.
Thu ba, tieng cuoi duoc tao ra bang lien tuong.
Tac gia khong dien dat truc tiep moi dieu muon noi, ma de nguoi doc tu nhan ra lop nghia thu hai cua “hai hon cau non”.
Thu tu, ket cau thoi gian gon.
Hai chu “xua” va “bay chu” chia bai tho thanh hai thoi diem doi lap, giup cau chuyen ngan van co su van dong.
Diem can than trong khi doc
Mot so tu o cau cuoi co sac thai phuong ngu va co the mang nghia rieng theo vung. Neu khong biet chinh xac ngu canh, nguoi doc de suy dien qua muc.
Ngoai ra, cach dung hinh anh than the tao ra tieng cuoi co phan nhay cam. Day la mot dac diem cua loi trao phung dan gian, nhung cung co the khien nguoi doc hien dai dat cau hoi ve cach nhin phu nu qua tuoi tac va ngoai hinh.
Hai dieu nay khong lam mat di tinh hai huoc cua bai tho; chung chi nhac rang tieng cuoi dan gian luon gan voi boi canh van hoa va quan niem xa hoi nhat dinh.
________________________________________
Ket luan
“O gia” la mot bai tho trao phung ngan, lay tieng dia phuong mien Trung, hinh anh cay cau va su doi lap giua tuoi tre voi tuoi gia de tao tieng cuoi.
Hai cau dau dung len hinh anh chang trai treo cau, nhin nguoi phu nu bang anh mat say me. Hai cau cuoi dua nguoi doc tro lai hien tai, khi cau da lon va nguoi cung da gia. Su thay doi ay tao ra tieng cuoi ve thoi gian, tinh cam va thoi quen danh gia ve dep.
O tang sau hon, bai tho co the duoc doc nhu mot loi nhac ve vo thuong: cai tung duoc xem la tre dep roi cung thay doi; nguoi tung say me cung khong dung ngoai quy luat ay.
Cai duyen cua bai tho nam o cho dung mot chuyen rat doi thuong de noi ve thoi gian ma khong can len giong triet ly. Cay cau cu lon len, con nguoi cu gia di, con tieng cuoi thi giup ta nhin su doi thay ay nhe nhang hon.

Bạn đang xem trang tiếng Việt không dấu! Click vào link sau để xem trang tiếng Việt có dấu: O Già