tháy mình kien khong

Vùa sinh ra thì dã khóc thét
Biét dòi khong vui nen chảng cuòi
Nhìn quanh cha mẹ anh chị mói
Truóc duyen nọ nen gạp lại day

Lón khon lan lóc tren duòng dòi
Me danh lọi theo dòi ganh dua
Oan gia luyén ái nọ kiép nào
Cong danh hạnh phúc vo thuong

Oi vo con oi da dau roi,
Oi tinh, oi nghia, duyen the thoi.
Ngay nao hanh phuc nghe con noi,
Truoc ngo, phong the vo don cho.

Dap co kinh mong tim thay bong,
Xep tan y u chut huong thua.
Co don muon dut cang vuong ban,
Dau kho theo hoai van chang thoi.

Cõi tràn ai nhu giác chiem bao
Hạnh phúc cong danh nhu phán thỏ
Giac Hoe ‘Ant’ kien bat khả dac,
Sục tỉnh day, thay minh kien khong.

PHAN TICH BAI THO THÁY MÌNH KIEN KHONG
Tac gia: Le Huy Tru
I. Tong quan: Tu tieng khoc chao doi den giac mong kien khong
Kien khong la bai tho mang mau sac triet ly Phat giao, ket hop voi cam thuc vo thuong cua doi nguoi va nhung dien co van hoc phuong Dong. Tac pham mo dau bang tieng khoc chao doi, di qua vong danh loi, tinh yeu, vo con, hanh phuc va mat mat, roi ket thuc bang su thuc tinh khoi giac mong nhan sinh.
Diem dac biet la bai tho khong bat dau bang mot loi giang dao, ma bang trai nghiem cua mot con nguoi sinh ra, lon len, yeu thuong, tranh dua, chiu kho dau va cuoi cung nhin lai tat ca.
Mach tu tuong co the chia thanh nam giai doan:
1. Sinh ra trong coi doi: Tieng khoc mo dau kiep nguoi.
2. Buoc vao vong duyen nghiep: Cha me, anh chi, danh loi va ganh dua.
3. Nem trai vo thuong: Cong danh, hanh phuc, tinh nghia va gia dinh.
4. Doi dien mat mat: Noi co don, hoai niem va su vuong ban.
5. Tinh khoi giac mong: Nhan ra tinh hu huyen cua nhung gi tung duoc xem la ben vung.
Tuy nhien, can luu y mot diem quan trong: nhan ra tinh khong cua van phap khong dong nghia voi phu nhan tinh yeu, gia dinh hay nhung gia tri cua cuoc song. Doc bai tho theo chieu sau Phat hoc, ta can phan biet giua su vo thuong cua cac moi quan he va y nghia ma chung van co trong doi song con nguoi.
Nhan de Kien khong cung dang duoc khao sat ky, boi chu kien va chu khong co the mo ra nhieu tang lien tuong, dac biet khi dat canh hinh anh con kien o cau ket va dien co Giac Hoe.
________________________________________
II. Kho dau: Tieng khoc chao doi va nghich ly cua kiep nguoi
Vua sinh ra thi da khoc thet
Biet doi khong vui nen chang cuoi
Nhin quanh cha me anh chi moi
Truoc duyen no nen gap lai day
1. Tieng khoc dau doi: Bieu tuong cua than phan con nguoi
Vua sinh ra thi da khoc thet
Biet doi khong vui nen chang cuoi
Hai cau tho mo dau bang mot hinh anh rat quen thuoc: tre so sinh cat tieng khoc khi chao doi.
Nhung tac gia khong dung lai o hien tuong sinh ly. Ong dat tieng khoc vao mot cach dien giai mang tinh triet ly: duong nhu con nguoi vua buoc vao cuoc doi da phai doi dien voi kho dau.
Cau thu hai co sac thai trao phung pha lan bi quan:
Biet doi khong vui nen chang cuoi.
Di nhien, tre so sinh chua the nhan thuc cuoc doi theo nghia ay. Day la loi cua nguoi truong thanh nhin nguoc ve thoi diem minh sinh ra, dung tieng khoc dau doi de bieu tuong hoa than phan con nguoi.
Cach dien giai nay goi lien tuong den tu tuong Phat giao ve kho: sinh, gia, benh, chet; xa lia nguoi thuong; gap go dieu khong ua; mong cau ma khong duoc.
Tuy vay, khong nen dong nhat hoan toan tieng khoc luc sinh voi giao ly Kho de. Trong Phat giao, kho khong co nghia moi khoanh khac cua doi song deu khong co niem vui. Van de sau xa nam o tinh bat toan, bien doi va su chap thu doi voi nhung gi khong the giu mai.
Boi vay, hai cau tho co the duoc doc nhu mot loi than ve than phan, dong thoi cung la cach tac gia mo dau hanh trinh truy van y nghia cuoc doi.
2. Cha me, anh chi va chu duyen
Nhin quanh cha me anh chi moi
Truoc duyen no nen gap lai day
Cau thu ba co cau truc hoi la, dac biet o chu moi. Co the hieu theo mach y rang khi vua sinh ra, con nguoi nhin quanh va nhan ra nhung nguoi than dau tien cua minh.
Sang cau thu tu, tac gia dua vao khai niem duyen no.
Trong cach noi thong thuong, duyen no chi nhung moi quan he co ve nhu da duoc dinh san hoac co mot nguyen do sau xa khien nguoi ta gap go nhau.
Trong cach doc theo Phat giao, can phan biet hai khai niem:
• Duyen khoi: Moi su vat, hien tuong hinh thanh do nhung dieu kien tuong thuoc.
• Nghiep: Nhung hanh dong co chu y va he qua cua chung, theo quan niem Phat giao.
Vi vay, cau tho co the duoc hieu nhu mot cach nhin nhan sinh qua lang kinh duyen nghiep: su hien dien cua moi nguoi trong mot gia dinh khong phai mot thuc the doc lap, ma nam trong mang luoi quan he giua nhieu nguoi.
Tuy nhien, khong nen hieu rang Phat giao khang dinh moi thanh vien gia dinh nhat thiet da gap nhau trong nhung kiep truoc. Do la mot cach dien giai theo niem tin luan hoi, chu khong phai dieu co the suy ra chac chan chi tu khai niem duyen khoi.
3. Mot nghich ly am tham
Hai cau dau noi ve su kho dau khi sinh ra. Hai cau sau lai nhac den gia dinh va duyen no.
Nhu vay, con nguoi vua buoc vao doi da nam trong nhung moi quan he ma minh khong tu lua chon.
Gia dinh la noi nuong tua dau tien, nhung cung la noi khoi dau cua nhung rang buoc tinh cam.
Nhung rang buoc ay co the dem lai hanh phuc, nhung cung co the tro thanh nguon dau kho khi hoan canh doi thay.
Day la mam tu tuong se phat trien o phan sau: con nguoi cang yeu thuong, cang co dieu de mat; cang muon giu gin, cang phai doi dien voi su vo thuong.
________________________________________
III. Kho thu hai: Danh loi, ganh dua va vong xoay duyen nghiep
Lon khon lan loc tren duong doi
Me danh loi theo doi ganh dua
Oan gia luyen ai no kiep nao
Cong danh hanh phuc vo thuong
1. “Lon khon lan loc tren duong doi”
Cum tu lan loc co suc goi manh.
Tac gia khong viet don gian la truong thanh hay buoc di tren duong doi. Lan loc goi su va dap, vat va, chat vat va nhung trai nghiem khong phai luc nao cung theo y muon.
Duong doi o day khong phai con duong bang phang dan den thanh cong, ma la noi con nguoi phai tu tim cho dung giua nhung hoan canh bien dong.
Cach dien dat mang mau sac doi thuong, gan voi kinh nghiem cua nguoi tung trai.
Dua tre khoc khi chao doi da tro thanh nguoi truong thanh, buoc vao cuoc canh tranh cua xa hoi. Tu do, noi kho khong chi con la than phan sinh ton ma con gan voi nhung mong muon do chinh con nguoi tao ra.
2. “Me danh loi theo doi ganh dua”
Day la loi phe binh truc tiep doi voi tam ly chay theo danh vong va loi ich.
Danh loi tu than khong nhat thiet la dieu xau. Mot nguoi co the lam viec de nuoi gia dinh, xay dung su nghiep hoac dong gop cho xa hoi ma khong bi tham vong chi phoi.
Dieu tac gia nhan manh nam o chu me.
Me danh loi la khi con nguoi de thanh cong, tien bac hoac dia vi tro thanh thuoc do chu yeu cua gia tri ban than.
Khi ay, nguoi ta de roi vao vong ganh dua khong co diem dung: dat duoc mot dieu lai muon dieu khac; vuot qua nguoi nay lai lo bi nguoi khac vuot qua.
Neu nhin tu Phat hoc, day la bieu hien cua tham ai va chap thu.
Con nguoi khong chi mong co mot dieu kien song tot dep. Ho con co the dong nhat ban than voi nhung gi minh so huu hoac nhung thanh tuu minh dat duoc.
Khi nhung thu ay thay doi, cam giac an toan va gia tri ban than cung bi de doa.
Bai tho vi the chuyen tu noi kho cua su sinh ton sang noi kho phat sinh tu su bam viu vao danh loi.
3. “Oan gia luyen ai no kiep nao”
Cau tho ket hop hai sac thai tuong nhu doi lap: oan gia va luyen ai.
• Oan gia goi su xung khac, oan trach hoac quan he gay kho dau.
• Luyen ai goi tinh cam quyen luyen, kho dut bo.
Dat canh nhau, hai tu tao ra mot nghich ly: co nhung moi quan he vua khien nguoi ta dau kho, vua khien nguoi ta khong the de dang roi xa.
Cau hoi no kiep nao cho thay nguoi noi dang nhin nhung rang buoc ay qua lang kinh luan hoi va nghiep duyen.
Tuy nhien, cung co the doc cau tho theo nghia tam ly ma khong can khang dinh nguyen nhan sieu hinh.
Trong doi song, con nguoi doi khi duy tri nhung moi quan he phuc tap vi tinh yeu, trach nhiem, ky uc, su le thuoc hoac hy vong rang moi thu se tro nen tot dep hon.
Ta co the biet mot moi quan he khien minh dau kho nhung van kho buong bo, boi cam xuc khong phai luc nao cung tuan theo ly tri.
Theo nghia ay, oan gia luyen ai la hinh anh cua su giang co giua tinh cam va kho dau.
4. “Cong danh hanh phuc vo thuong”
Cau tho nay co dong chu de cua toan bo kho.
Cong danh va hanh phuc duoc dat canh nhau, nhu hai dieu con nguoi thuong theo duoi trong cuoc doi.
Nhung tac gia ket luan rang ca hai deu vo thuong.
Trong Phat giao, vo thuong co nghia moi phap huu vi deu bien doi, khong ton tai bat bien va doc lap.
Cong danh co the mat di. Suc khoe co the suy giam. Tinh cam co the doi thay. Gia dinh co the trai qua chia ly.
Nhung vo thuong khong co nghia nhung dieu ay hoan toan vo gia tri.
Mot bong hoa chong tan van co ve dep. Mot cuoc gap go khong keo dai mai van co the dem lai niem vui. Mot tinh yeu khong the bao dam vinh vien van co the chua dung su chan thanh.
Neu hieu vo thuong la phu nhan tat ca, ta de roi vao bi quan. Neu hieu vo thuong la nhan ra tinh bien doi, ta co the biet tran trong hien tai ma khong doi hoi no phai ton tai mai mai.
Day la diem can giu khi doc phan tiep theo cua bai tho, noi nhung hinh anh gia dinh va tinh yeu duoc dien ta bang noi dau rat that.
________________________________________
IV. Tu triet ly vo thuong den noi dau mat mat
Oi vo con oi da dau roi,
Oi tinh, oi nghia, duyen the thoi.
Ngay nao hanh phuc nghe con noi,
Truoc ngo, phong the vo don cho.
Day la buoc chuyen quan trong nhat ve cam xuc.
Truoc do, bai tho noi ve cuoc doi bang nhung khai niem khai quat: duyen no, danh loi, ganh dua, vo thuong.
Den day, triet ly tro thanh trai nghiem ca nhan.
1. “Oi vo con oi da dau roi”
Tieng goi oi xuat hien hai lan lien tiep, tao nen giong dieu dau xot.
Nguoi noi khong con dung ngoai quan sat cuoc doi. Ong goi vo con nhu the ho tung hien dien rat gan nhung gio day da khong con o ben.
Cau tho khong noi ro nguyen nhan cua su vang mat.
Do co the la su chia ly, mat mat, tan vo gia dinh hoac mot hoan canh khac. Vi vay, khong nen khang dinh day la loi ke ve mot bien co cu the trong doi tac gia.
Dieu co the xac dinh tu van ban la nhan vat tru tinh dang trai qua cam giac mat di nhung nguoi tung tao nen trung tam doi song cua minh.
Noi dau nay co y nghia dac biet khi dat canh cau cong danh hanh phuc vo thuong o phia tren.
Luc dau, vo thuong la mot nhan dinh triet ly. Den day, vo thuong tro thanh cau hoi day cam xuc:
Neu gia dinh tung la nguon hanh phuc, vay phai lam gi khi nhung nguoi than yeu khong con o ben?
2. “Oi tinh, oi nghia, duyen the thoi”
Cau tho chuyen tu nhung con nguoi cu the sang nhung gia tri gan ket ho.
Tinh la tinh cam yeu thuong, gan bo.
Nghia la su thuy chung, trach nhiem va nhung dieu con nguoi cam thay minh can gin giu.
Hai chu nay thuong di cung nhau trong quan niem dao ly truyen thong. Nhung khi dat truoc cum tu duyen the thoi, chung mang sac thai tiec nuoi.
Co the hieu cau tho nhu mot loi tu nhu: tinh nghia sau dam den dau cung co luc phai doi dien voi nhung gioi han cua duyen phan.
Tuy nhien, khong nhat thiet phai hieu rang tinh nghia chi la thu phu du, khong dang tran trong.
Cau tho co the dien ta noi bat luc cua nguoi dang mat mat: ho da yeu thuong va gin giu, nhung van khong the bao dam nhung nguoi minh yeu se o ben mai mai.
Day la su khac biet giua khong the giu mot dieu vinh vien va dieu ay chua tung co gia tri.
3. Hanh phuc tung hien dien trong nhung dieu binh thuong
Ngay nao hanh phuc nghe con noi,
Truoc ngo, phong the vo don cho.
Hai cau tho nay dac biet giau suc goi vi khong mo ta nhung thanh tuu lon lao.
Hanh phuc duoc gan voi tieng noi cua con va hinh anh nguoi vo don cho.
Do la nhung chi tiet doi thuong, nho be nhung mang y nghia sau sac.
Tieng noi cua con co the la niem vui khi dua tre lon len, khi gia dinh tro chuyen hoac khi nguoi cha tro ve nha.
Hinh anh nguoi vo don cho goi mot noi chon co nguoi mong doi, mot mai nha co su hien dien cua tinh cam.
Trong hai cau tho, hanh phuc khong nam o cong danh hay thanh tuu xa hoi. No nam trong nhung quan he gan gui nhat cua doi song.
Dieu nay tao ra mot tuong phan dang chu y voi cau me danh loi theo doi ganh dua.
Con nguoi co the danh nhieu nam chay theo nhung muc tieu ngoai gia dinh, nhung khi nhin lai, dieu khien ho dau long nhat doi khi lai la nhung khoanh khac binh thuong da khong con.
Co the noi, bai tho khong chi phe phan danh loi. No con am tham dat ra cau hoi ve thu tu uu tien trong doi song:
Ta dang danh phan lon cuoc doi de dat duoc dieu gi, va dieu gi moi thuc su khien cuoc doi co y nghia?
________________________________________
V. Hai cau tho ve chiec bong va tan y: Dinh diem cua hoai niem
Dap co kinh mong tim thay bong,
Xep tan y u chut huong thua.
Day la hai cau giau chat co dien nhat trong bai tho, dac biet nho cach su dung nhung hinh anh mang tinh bieu tuong.
1. “Dap co kinh mong tim thay bong”
Hinh anh co kinh goi mot chiec guong cu, noi bong hinh tung duoc phan chieu.
Dong tu dap tao ra mot nghich ly: nguoi noi pha vo vat von dung de nhin thay hinh anh.
Thong thuong, muon thay bong minh trong guong, ta phai giu cho mat guong nguyen ven. Nhung o day, nhan vat lai dap vo chiec guong trong hy vong tim thay bong hinh.
Co the hieu day la cach dien ta tuyet vong cua mot nguoi muon tim lai dieu da mat nhung khong con biet phai lam the nao.
Hinh anh cung goi mot nghich ly tam ly: cang co cuong cau tai tao qua khu, con nguoi cang co the lam ton thuong chinh minh.
Neu chiec guong tuong trung cho ky uc, viec dap vo no co the bieu hien no luc tuyet vong nham tim lai mot hinh anh khong con hien dien trong thuc tai.
Tuy nhien, day la cach doc bieu tuong. Cau tho khong cho biet ro nguoi noi dang nhac den mot chiec guong co that hay dang muon hinh anh ay de dien ta tam trang.
2. “Xep tan y u chut huong thua”
Tan y la ao quan con lai, goi su hien dien gian tiep cua mot nguoi da vang bong.
Huong thua la chut huong con sot lai, co the hieu theo nghia mui huong luu tren quan ao hoac nhu mot hinh anh tuong trung cho dau vet cua nguoi xua.
Hai chu chut va thua cung nhan manh tinh it oi, mong manh cua nhung gi con lai.
Nguoi noi khong con co the cham den nguoi minh nho. Ong chi con co the giu lai mot dau vet vat chat hoac mot ky uc gan voi nguoi ay.
Dong tu u goi hanh dong nang niu, giu gin va mong lam cho chut huong con lai khong tan bien.
Neu cau truoc la hanh dong tuyet vong nham tim lai bong hinh, cau nay la hanh dong diu dang nham giu lai dau vet.
Mot ben la pha vo; mot ben la nang niu.
Hai dong tac doi lap nhung cung xuat phat tu mot tam trang: khong muon chap nhan su vang mat cua nguoi minh yeu quy.
3. Lien he voi tho co dien
Hai cau nay goi khong khi cua tho ca co dien viet ve ly biet va hoai niem, noi nhung vat dung con lai co the tro thanh chung tich cua mot tinh cam da mat.
Trong truyen thong van hoc Dong A, hinh anh chiec guong, ao cu, mui huong va can phong vang thuong duoc dung de bieu dat su hien dien gian tiep cua nguoi khong con o do.
Dieu lam nhung hinh anh ay xuc dong la chung khong tai tao duoc nguoi da mat; chung chi cho thay nguoi ay tung hien dien.
Vi vay, chiec ao con lai khong thay the duoc nguoi mac ao. Huong thom con sot lai khong thay the duoc nguoi mang huong.
Chinh su bat toan ay lam cho vat ky niem tro nen quy gia va dau long.
Hai cau tho cua Le Huy Tru dat tinh cam con nguoi truoc gioi han cua thoi gian: ta co the giu lai dau vet, nhung khong the dung dau vet de phuc hoi nguyen ven su hien dien.
________________________________________
VI. “Co don muon dut cang vuong ban”: Nghich ly cua chap thu
Co don muon dut cang vuong ban,
Dau kho theo hoai van chang thoi.
Hai cau tho dua bai tho tu noi nho thuong sang su giang co trong noi tam.
1. Cang muon thoat, cang bi troi buoc
Cau co don muon dut cang vuong ban dien ta mot nghich ly tam ly rat ro.
Nguoi noi muon cham dut co don, nhung cang co thoat khoi no lai cang bi rang buoc boi nhung dieu khien minh dau kho.
Vi sao?
Boi co nhung cam xuc khong the bien mat chi bang mot quyet dinh.
Nguoi ta co the tu nhu phai quen, nhung mot hinh anh quen thuoc van khien ky uc tro lai. Co the muon bat dau cuoc song moi, nhung nhung dieu chua duoc giai toa van tiep tuc tac dong den tam tri.
Neu doc theo Phat hoc, cau tho co the duoc lien he voi ai va thu:
• Ai la su khao khat, luyen ai.
• Thu la su nam giu, bam chap.
Khi tam tri lien tuc doi hoi qua khu phai tro lai nhu cu, su dau kho co the duoc duy tri boi chinh no luc niu giu ay.
Tuy nhien, can phan biet chap thu voi tinh thuong.
Nho nguoi than khong tu dong la chap thu. Dau buon khi mat mat cung khong co nghia con nguoi chua giac ngo.
Van de nam o viec tam tri co bi cuon vao su cuong cau, phu nhan thuc tai va khong the tiep tuc song hay khong.
2. “Dau kho theo hoai van chang thoi”
Chu theo khien noi dau giong nhu mot nguoi dong hanh khong mong muon.
Nguoi noi co the di qua nhieu noi, trai qua nhieu nam thang, nhung noi dau van bam theo.
Cau tho khong chi noi den su hien dien cua dau kho ma con dien ta cam giac bat luc truoc no.
Day la luc triet ly vo thuong gap gioi han cua su hieu biet bang ly tri.
Biet moi thu deu vo thuong khong co nghia ta lap tuc het dau khi mat mot nguoi than yeu.
Hieu rang ky uc thuoc ve qua khu khong co nghia ky uc se khong con khien ta xuc dong.
Vi vay, bai tho cho thay mot khoang cach giua nhan thuc va chuyen hoa: nguoi noi da co the noi ve vo thuong, nhung van chua thoat khoi suc nang cua hoai niem.
Do la mot trang thai rat that cua con nguoi.
________________________________________
VII. “Coi tran ai nhu giac chiem bao”: Tu dau kho ca nhan den nhan thuc ve doi song
Coi tran ai nhu giac chiem bao
Hanh phuc cong danh nhu phan tho
Sau nhung hinh anh gia dinh, chiec guong va ao cu, bai tho tro lai voi nhung nhan dinh mang tinh khai quat.
1. “Coi tran ai nhu giac chiem bao”
Cau tho goi mot mo-tip quen thuoc trong triet hoc va van hoc phuong Dong: doi nguoi nhu giac mong.
Trong van hoc, hinh anh giac mong thuong dien ta tinh ngan ngui, kho nam bat va co phan hu ao cua nhung gi con nguoi trai nghiem.
Nhin lai mot thoi ky da qua, doi khi nguoi ta co cam giac moi viec moi xay ra hom qua, nhung thuc te da cach xa nhieu nam.
Nhung niem vui tung rat lon, nhung noi dau tung tuong khong the chiu dung, tat ca deu da thay doi vi tri trong tam tri.
Vi the, goi cuoc doi la giac chiem bao khong nhat thiet co nghia cuoc doi khong ton tai.
Do co the la cach noi rang nhung gi ta xem la ben vung thuong khong ton tai theo cach ta mong muon.
2. “Hanh phuc cong danh nhu phan tho”
Phan tho goi hinh anh bui dat, nhung thu de tan ra va khong co gia tri ben vung khi bi xem nhu muc tieu toi hau.
Cau tho tiep tuc nhan manh tinh mong manh cua cong danh va hanh phuc.
Nhung xet ve triet ly, can phan biet giua viec nhan ra su bien doi cua hanh phuc va phu nhan gia tri cua hanh phuc.
Neu hanh phuc duoc hieu la mot trang thai hoan toan co dinh, khong bao gio thay doi, thi dung la khong the tim thay mot hanh phuc nhu vay trong the gioi huu vi.
Nhung nhung khoanh khac yeu thuong, niem vui gia dinh va su binh an van co gia tri trong chinh tinh huu han cua chung.
Doc theo chieu sau nay, cau tho khong nhat thiet keu goi con nguoi tu bo moi niem vui. No dat cau hoi ve viec lieu cong danh va hanh phuc co the tro thanh nen tang tuyet doi cho su an on cua tam thuc hay khong.
________________________________________
VIII. Dien co “Giac Hoe”: Khi mot doi nguoi thu lai trong giac mong
Giac Hoe ‘Ant’ kien bat kha dac,
Suc tinh day, thay minh kien khong.
Day la doan ket quyet dinh chieu sau lien tuong cua toan bai.
Tac gia ket hop hinh anh Giac Hoe voi chu tieng Anh Ant — nghia la con kien — roi ket thuc bang cach choi chu kien khong.
Muon hieu doan nay, can tach ba lop nghia: dien co van hoc, hinh tuong con kien va y niem Phat hoc ve tinh khong.
1. Giac Hoe: Dien co Nam Kha
Giac Hoe thuong goi den dien tich Nam Kha nhat mong, gan voi truyen cua Ly Cong Ta doi Duong.
Trong cau chuyen, Thuan Vu Phan nam mong, di vao mot the gioi ma ong trai qua mot cuoc doi tuong nhu dai lau, co dia vi, cong danh, gia dinh va nhung thang tram.
Khi tinh day, ong nhan ra toan bo trai nghiem ay chi dien ra trong mot giac mong ngan. Cau chuyen gan voi hinh anh cay hoe va to kien duoi goc cay.
Dien co nay tro thanh bieu tuong cho su mong manh cua cong danh va nhung thanh tuu ma con nguoi thuong xem la quan trong.
Dieu dang chu y la giac mong trong truyen khong chi co vui ve. No co ca su thanh dat, tinh cam, mat mat va bien co.
Boi vay, y nghia cua Giac Hoe khong don gian la cuoc doi khong co gi dang song. No nhac nho con nguoi rang nhung gi tuong nhu lau dai va chac chan co the thay doi nhanh chong, giong nhu mot giac mong khi nhin lai.
Dat dien co nay o cuoi bai, Le Huy Tru dua toan bo cuoc doi duoc ke trong nhung kho tho truoc vao cung mot truong lien tuong.
Tieng khoc chao doi, cha me, vo con, danh loi, hanh phuc, noi co don va nhung vat ky niem deu co the duoc nhin nhu cac phan cua mot giac mong nhan sinh.
2. “Ant”: Con kien va the gioi thu nho
Trong tieng Anh, ant co nghia la con kien.
Trong dien co Nam Kha, hinh anh to kien duoi cay hoe co vai tro quan trong: the gioi ma nhan vat trai nghiem trong mong co quan he voi the gioi kien o thuc tai khi ong tinh day.
Cach dua chu Ant vao cau tho tao ra mot lien tuong song ngu, noi dien co co dien voi mot tu tieng Anh hien dai.
Tuy nhien, can phan biet ro: chu Ant khong phai la mot thanh phan nguyen goc cua dien co Nam Kha. Day la lua chon ngon ngu cua tac gia nham tao lien tuong va choi chu.
Hinh anh con kien cung goi mot the gioi nho be, noi cac ca the song, lam viec, di chuyen va tuong tac trong mot khong gian co gioi han.
Neu nhin tu ben ngoai, doi song cua chung co the chi la mot phan rat nho trong the gioi rong lon. Nhung doi voi chinh chung, the gioi ay van la moi truong song voi nhung hoat dong co y nghia.
Tu do co the mo ra mot cach doc: con nguoi cung co the ban ron voi nhung muc tieu, nhung cuoc tranh dua va nhung moi quan he trong mot the gioi ma minh chi nhin thay duoc mot phan.
Day la mot lien tuong triet hoc, khong phai ket luan khoa hoc ve vi tri hay gia tri cua con nguoi trong vu tru.
3. “Kien bat kha dac”: Mot cum tu can doc than trong
Cum tu kien bat kha dac co the duoc hieu theo nhieu huong tuy dung y cua tac gia.
Neu doc theo tieng Viet thong thuong, kien co the goi su thay, su nhin hoac kien giai; bat kha dac goi dieu khong the nam bat hay dat duoc.
Neu doc trong mach choi chu cua toan cau, kien con lien he voi chu Ant — con kien — trong dien co Giac Hoe.
Vi vay, cum tu nay co the dong thoi goi su khong the nam bat cua nhung gi ta thay trong giac mong va hinh anh con kien trong cau chuyen Nam Kha.
Tuy nhien, khong nen khang dinh day la mot thuat ngu Phat hoc chuan chi dua tren cach viet cua cau tho. Trong van ban hien tai, suc goi cua no chu yeu nam o su ket hop giua dien co, ngon ngu va cach choi chu.
4. “Suc tinh day, thay minh kien khong”
Day la cau ket co tinh bat ngo.
Suc tinh day la khoanh khac chuyen tu trang thai mong sang trang thai tinh. No cung tao ra mot ranh gioi giua hai cach nhin: truoc khi tinh, nguoi ta song trong the gioi cua giac mong; sau khi tinh, nguoi ta nhin lai toan bo trai nghiem ay tu mot vi tri khac.
Nhung tac gia khong ket thuc bang cau thay minh la khong hay moi thu deu khong.
Ong viet:
Thay minh kien khong.
Cach dien dat nay tao ra it nhat hai tang lien tuong.
Tang thu nhat: “Kien” la con kien.
Trong lien he voi dien co Nam Kha, nhan vat tinh day va nhan ra the gioi cong danh ma minh trai qua trong mong co lien he voi to kien duoi cay hoe.
Neu doc theo huong choi chu, thay minh kien khong goi mot su chuyen doi vi tri: nguoi tung tuong minh la trung tam cua mot the gioi lon lao gio nhan ra minh chi la mot phan nho be trong mot buc tranh rong hon.
Tang thu hai: “Kien khong” la thay tinh khong.
Trong Phat giao Dai thua, tinh khong khong don gian co nghia la khong ton tai.
Tinh khong chi ra rang su vat khong co mot ban chat doc lap, bat bien, tu ton tai ngoai cac dieu kien va quan he hinh thanh nen chung.
Mot con nguoi ton tai nho nhieu dieu kien: than the, moi truong, gia dinh, xa hoi, ky uc va vo so moi quan he.
Danh vong cung can nguoi cong nhan. Hanh phuc cung phu thuoc vao hoan canh, suc khoe, cam xuc va cach ta nhan thuc doi song.
Khi nhung dieu kien ay thay doi, trang thai ma ta tung xem la ben vung cung thay doi.
Theo cach doc nay, kien khong co the goi mot su chuyen doi trong nhan thuc: tu viec xem danh loi va cac moi quan he nhu nhung thu co the giu mai, sang viec thay chung phu thuoc vao duyen va luon bien doi.
Tuy nhien, hai tang nghia nay khong hoan toan dong nhat.
Mot ben la choi chu dua tren kien — con kien; ben kia la lien tuong den kien khong — nhan thay tinh khong.
Suc goi cua cau ket nam o kha nang dat hai lien tuong ay canh nhau ma khong buoc chung phai tro thanh mot nghia duy nhat.
________________________________________
IX. Nhan de “Kien khong”: Ba cach doc co the cung ton tai
Nhan de cua bai tho co the duoc khao sat qua ba huong.
1. Kien khong nhu mot cach nhin ve tinh khong
Theo cach doc nay, kien la thay, nhan ra hoac kien giai; khong la tinh khong.
Nhan de bieu dat hanh trinh nhan thuc: tu trai nghiem doi song den viec nhin thay su vo thuong va tinh duyen sinh cua nhung gi tung duoc xem la ben vung.
Dieu dang luu y la thay tinh khong khong dong nghia voi phu nhan su hien huu cua gia dinh, tinh yeu hay the gioi.
Nhung dieu ay van co the hien dien o binh dien doi song quy uoc, nhung khong ton tai nhu nhung thuc the doc lap va bat bien.
2. Kien khong nhu mot cach choi chu voi con kien
Cach doc thu hai dua vao chu Ant trong cau ap chot va dien co Giac Hoe.
O day, kien duoc hieu la con kien.
Cau ket dua nhan vat tro lai voi hinh anh con kien, tao ra mot nghich ly giua the gioi tuong nhu rong lon cua cong danh va thuc tai nho be duoc goi ra khi giac mong ket thuc.
Cach doc nay co co so truc tiep trong van ban vi tac gia chu dong dua chu Ant vao cau tho.
3. Kien khong nhu mot su thuc tinh khoi ao tuong
Cach doc thu ba ket hop hai huong tren nhung khong dong nhat chung.
Nhan vat tinh khoi giac mong Nam Kha, dong thoi nhin lai doi song voi nhan thuc khac ve cong danh, hanh phuc va nhung rang buoc tinh cam.
Su thuc tinh o day khong nhat thiet la chung ngo Phat giao theo nghia chuyen mon. No co the la mot buoc chuyen tu ao tuong ve su ben vung sang nhan thuc ve tinh huu han cua doi song.
De khang dinh tac gia chu y dat toan bo y nghia Phat hoc vao nhan de, can them thong tin ve dung y sang tac. Nhung xet theo cau truc van ban, day la mot cach doc co suc thuyet phuc.
________________________________________
X. Doc bai tho tu goc do Hoa Nghiem: Tu duyen nghiep den vo ngai
Neu dat Kien khong ben canh tu tuong Hoa Nghiem, ta co the mo rong cach doc tu vo thuong ca nhan sang tinh tuong thuoc cua toan bo doi song.
1. Gia dinh va xa hoi la mang luoi duyen khoi
Ngay tu kho dau, tac gia da dat con nguoi vao quan he voi cha me, anh chi.
Den kho thu hai, cac quan he mo rong thanh danh loi, ganh dua, oan gia va luyen ai.
Nhu vay, con nguoi khong xuat hien nhu mot ca the hoan toan tach biet. Doi song duoc tao thanh boi nhung quan he chang chit.
Day la diem co the lien he voi tu tuong duyen khoi va Hoa Nghiem.
Trong cach nhin Hoa Nghiem, mot su vat khong the duoc hieu day du neu tach khoi mang luoi quan he lam nen su hien huu cua no.
Mot gia dinh khong chi la tap hop nhung ca nhan dung canh nhau. No la mot he thong quan he, trong do hanh dong, cam xuc va hoan canh cua nguoi nay co the anh huong den nguoi khac.
Mot thanh tuu cung khong chi do no luc ca nhan. No con phu thuoc vao hoan canh xa hoi, nhung nguoi ho tro, co hoi va nhieu dieu kien khac.
Doc theo huong nay, su thuc tinh khong nhat thiet dan den viec phu nhan the gioi. No co the dan den cach nhin it chap nga hon ve vi tri cua ban than trong the gioi.
2. Vo thuong khong phu dinh gia tri cua tinh thuong
Bai tho co nhung cau rat dau long ve vo con, tinh nghia va su vang mat.
Neu chi doc coi tran nhu giac chiem bao theo nghia moi thu deu vo nghia, ta se bo qua chieu sau tinh cam cua tac pham.
Chinh vi gia dinh tung co y nghia nen su mat mat moi dau don.
Chinh vi tinh yeu tung chan thanh nen dau vet con lai moi tro nen quy gia.
Tu goc nhin Hoa Nghiem, co the dien dat nghich ly ay nhu sau: cac moi quan he khong ton tai doc lap, nhung chinh su tuong thuoc ay lam cho chung co y nghia.
Tinh khong khong phai su trong rong tuyet doi. No la su vang mat cua mot ban chat doc lap, bat bien.
Vi the, thay tinh khong khong bat buoc con nguoi phai lanh lung voi tinh cam. Nguoc lai, nhan ra moi quan he deu tuy thuoc vao dieu kien co the giup con nguoi tran trong nhau hon khi con co the.
3. Tu “thay minh” den giam chap nga
Cau ket thay minh kien khong co the duoc doc nhu mot su thay doi trong cach nhin ban than.
Trong doi song thuong ngay, con nguoi de dong nhat minh voi nhung gi minh so huu, dat duoc hoac mat di.
Ta nghi minh la chuc danh, la tai san, la vai tro trong gia dinh, la nguoi duoc yeu hay nguoi bi bo roi.
Khi nhung dieu ay thay doi, ta co the cam thay toan bo ban than cung bi phu dinh.
Nhung neu nhin ban than nhu mot tien trinh duoc hinh thanh boi nhieu dieu kien, ta co the nhan ra rang mot vai tro mat di khong dong nghia toan bo con nguoi mat di.
Day la mot huong doc tuong hop voi tu tuong vo nga, nhung can than trong: bai tho goi ra su thuc tinh ay, chu khong du de chung minh nhan vat da dat mot cap do giac ngo cu the.
________________________________________
XI. Danh gia nghe thuat va nhung diem can luu y
1. Diem manh: Hanh trinh cam xuc co tinh lien tuc
Bai tho di tu tieng khoc chao doi den gia dinh, danh loi, tinh yeu, mat mat va giac mong.
Moi giai doan mo rong pham vi suy ngam cua giai doan truoc.
Cau truc ay giup doan ket khong xuat hien hoan toan dot ngot: hinh anh Giac Hoe duoc chuan bi boi nhung cau tho da nhieu lan nhan manh su vo thuong cua cong danh va hanh phuc.
2. Diem manh: Doi lap giua triet ly va cam xuc
Nhung khai niem nhu duyen no, vo thuong, chiem bao duoc dat canh nhung chi tiet cu the nhu tieng noi cua con, nguoi vo don cho, chiec guong va tan y.
Nho do, bai tho khong chi la mot bai luan triet ly bang van tho.
No cho thay nhung nhan thuc ve vo thuong nay sinh tu trai nghiem tinh cam va mat mat.
3. Diem manh: Ket hop dien co voi choi chu song ngu
Viec dua chu Ant vao dien co Giac Hoe tao ra mot net rieng.
No ket noi cau chuyen co dien voi hinh anh con kien, dong thoi mo ra kha nang doc nhan de Kien khong theo hai huong: con kien va su nhan thay tinh khong.
Day la diem doc dao nhat ve mat y tuong trong doan ket.
4. Diem can can nhac: Mot so cau chua that ro nghia
Cac cau:
Nhin quanh cha me anh chi moi
Truoc duyen no nen gap lai day
co cau truc hoi guong, khien quan he giua cac tu chua that sang ro.
Cau:
Giac Hoe ‘Ant’ kien bat kha dac
cung chua nhieu lop lien tuong nhung chua lam ro quan he ngu phap giua Giac Hoe, Ant va bat kha dac.
Dieu nay khong nhat thiet lam mat gia tri cua y tuong, nhung khien nguoi doc phai tu dung cau noi giua cac lop nghia.
Neu muc tieu la giu nguyen phong cach choi chu va tinh da nghia, tac gia co the muon duy tri do mo ay. Neu muc tieu la giup nguoi doc tiep can ngay y tuong triet hoc, viec lam ro cau truc cau se giup doan ket hieu qua hon.
________________________________________
XII. Ket luan: Tinh khoi giac mong khong co nghia phu nhan cuoc doi
Kien khong co the duoc doc nhu hanh trinh cua mot nguoi tu luc sinh ra den khi nhin lai toan bo nhung dieu tung lam nen cuoc doi minh.
Ban dau la tieng khoc. Sau do la gia dinh, danh loi, tinh yeu va nhung cuoc tranh dua. Tiep den la su mat mat, nhung dau vet cua nguoi xua va noi co don khong de dut. Cuoi cung, tat ca duoc dat vao hinh anh Giac Hoe va con kien.
Cau ket tao ra mot su dao chieu: nhung gi tung co ve lon lao va ben vung bong hien ra duoi mot goc nhin khac.
Nhung y nghia sau nhat cua bai tho khong nhat thiet nam o ket luan rang cuoc doi chi la hu vo.
Neu hieu theo Phat hoc, thay tinh khong khong phai la phu nhan moi su hien huu. Do la nhan ra rang con nguoi, tinh yeu, cong danh va hanh phuc deu hinh thanh tu nhieu dieu kien, luon bien doi va khong the bi nam giu nhu nhung thuc the bat bien.
Boi vay, co the doc bai tho qua ba buoc:
Sinh vao doi — vuong mac voi doi — nhin lai doi bang mot nhan thuc khac.
Buoc cuoi khong bat buoc con nguoi phai tu bo tinh thuong hay quay lung voi cuoc song. No co the giup ta bot dong nhat ban than voi danh loi, bot doi hoi nguoi khac phai ton tai mai theo mong muon cua minh, va tran trong hon nhung gi dang hien dien.
Neu Giac Hoe nhac rang mot doi cong danh co the troi qua nhu giac mong, thi cach doc Phat hoc ve kien khong con mo ra mot cau hoi sau hon:
Khi nhan ra moi thu deu do duyen ma thanh, ta se tiep tuc song trong chap thu, hay hoc cach yeu thuong ma khong doi hoi su bat bien?
Do la cau hoi ma bai tho de lai sau khi nhan vat suc tinh khoi giac mong.

Bạn đang xem trang tiếng Việt không dấu! Click vào link sau để xem trang tiếng Việt có dấu: Thấy Mình Kiến Không