a tang kỳ

A tang kỳ
Tac gia: Le Huy Trú
Tren nhát diẻm khong vo luọng bát khả thuyét
Vo luọng Phạt thuyét bát khả thuyét
Trong vo nhát diẻm chúa vo luọng vo
Vo thủy vo chung, vo khả tu nghì

Bai “A Tang Ky” cua Le Huy Tru rat ngan, nhung co the doc nhu mot bai ke triet hoc ve vo luong, vo han, vo thuy vo chung va gioi han cua tu duy khai niem. Dac biet, bai nay co mot cau truc rat gan voi tinh than Pham 30 – A Tang Ky cua Kinh Hoa Nghiem: cai “mot” khong con doi lap voi cai “vo luong”; nguoc lai, mot diem co the la cua ngo cua vo luong.
1. “Tren nhat diem khong vo luong bat kha thuyet”
Cau dau tien rat dac biet:
Tren nhat diem khong vo luong bat kha thuyet
Co the hieu “nhat diem” o day khong don thuan la mot diem hinh hoc. No la mot diem quy uoc cua tam thuc — mot “diem” ma tu do ta bat dau phan biet:
• mot / nhieu,
• huu / vo,
• lon / nho,
• truoc / sau,
• sinh / diet.
Nhung tac gia lap tuc phu dinh kha nang dung “vo luong” de bao trum diem ay.
Dieu nay tao ra mot nghich ly:
Neu “nhat diem” thuc su la nhat diem tuyet doi, thi no khong the duoc do bang vo luong.
Boi vi “vo luong” van la mot khai niem duoc dung len tu phep doi chieu voi “luong”.
Noi cach khac:
Mot diem truoc khi duoc luong hoa khong con thuoc ve pham tru “mot” nua.
Day chinh la cho bai ke bat dau vuot khoi toan hoc thong thuong de di vao tu tuong Hoa Nghiem.
________________________________________
2. “Vo luong Phat thuyet bat kha thuyet”
Cau thu hai day nghich ly len mot tang khac:
Vo luong Phat thuyet bat kha thuyet
“Vo luong” o day khong chi la so luong Phat nhieu vo ke.
Neu hieu theo Hoa Nghiem, moi mot Phat la mot the gioi giac ngo, va moi the gioi lai tuong tuc voi vo luong the gioi khac.
Cho nen “vo luong Phat” khong nhat thiet co nghia:
Phat A + Phat B + Phat C + ... + vo han.
Ma sau hon:
Moi mot Phat da ham chua vo luong duyen khoi.
Vi vay, “bat kha thuyet” khong don gian la nhieu den muc khong dem duoc.
No co nghia:
doi tuong da vuot khoi kha nang dien dat tron ven bang ngon ngu khai niem.
Day la mot diem rat quan trong.
“Vo luong” con la mot khai niem.
“Bat kha thuyet” la luc ta nhan ra rang khai niem vo luong van chua phai la cai vo luong duoc noi den.
________________________________________
3. “Trong vo nhat diem chua vo luong vo”
Day co le la cau manh nhat cua toan bai:
Trong vo nhat diem chua vo luong vo
O day xuat hien mot cau truc gan nhu nghich ly:
Trong vo → nhat diem → vo luong vo.
Neu doc theo Hoa Nghiem, ta co the dien giai:
Mot diem khong phai la mot don vi dung ngoai vo luong; chinh trong mot diem ay da hien huu vo luong quan he.
Day chinh la tinh than cua nhat tuc nhat thiet, nhat thiet tuc nhat:
Mot la tat ca; tat ca la mot.
Nhung can can than: day khong phai phep cong toan hoc.
Khong phai:
1 = ∞
ma la:
Mot hien tuong ⟷ vo luong duyen khoi
Mot chiec la chang han, neu truy nguyen day du, no bao gom:
anh sang → nuoc → dat → khi quyen → mat troi → thoi gian → nguoi trong → hat giong → vo so dieu kien...
Khong co mot “chiec la tu ton tai”.
Cai mot chi hien huu nho cai vo luong.
Va nguoc lai, cai “vo luong” chi bieu hien thanh vo so cai “mot”.
Day la duyen khoi nhin duoi lang kinh Hoa Nghiem.
________________________________________
4. “Vo thuy vo chung”
Cau thu tu:
Vo thuy vo chung
dua bai tho tu khong gian sang thoi gian.
Ba cau dau chu yeu pha gioi han cua:
mot → nhieu → vo luong.
Cau nay pha tiep:
bat dau → ket thuc.
Neu mot phap hoan toan do duyen khoi, thi rat kho chi ra mot “diem dau tien” tuyet doi.
Vi du:
Hat → cay → hoa → qua → hat.
Ta co the chon bat ky diem nao lam “khoi dau”, nhung do chi la khoi dau do quy uoc.
Khong co cai goi la:
“day la nguyen nhan tuyet doi dau tien.”
Do la y nghia sau cua vo thuy.
Con “vo chung” nghia la qua trinh ay cung khong co mot diem cuoi tuyet doi co the duoc chi ra nhu mot vat the.
________________________________________
5. “Vo kha tu nghi”
Cau cuoi:
Vo kha tu nghi
la noi toan bo bai tho tu thao go chinh no.
Boi vi tac gia vua dung ngon ngu de noi ve:
• nhat diem,
• vo luong,
• Phat,
• vo,
• vo thuy,
• vo chung.
Nhung cuoi cung lai noi:
Khong the nghi ban.
Day khong phai la that bai cua bai tho.
No chinh la ket luan cua bai tho.
Ngon ngu co the dua chung ta toi mep vuc cua tu duy.
Nhung khi toi do, neu tiep tuc dung nhung khai niem cu de “nam bat” thuc tai, ta lai roi vao mot cai bay moi.
Cho nen:
Khái niem→nghich lý→tháy gioi han cua khái niem→bát kha tu nghì
________________________________________
Mot cach doc sau hon: bai ke co cau truc “co → mo → pha”
Toi thay bai tho co the doc theo ba chuyen dong:
Nhat diem
↓
Vo luong
↓
Vo luong trong nhat diem
↓
Vo thuy vo chung
↓
Bat kha tu nghi
Tuc la:
Mot → vo luong → mot chua vo luong → khong con diem dau cuoi → vuot khoi tu duy nhi nguyen.
Day rat gan voi mot truc giac quan trong cua Kinh Hoa Nghiem:
Khong phai di tu mot den vo han bang cach cong them tung don vi.
Ma la:
thay rang cai “mot” ngay tu dau da khong doc lap voi cai “vo luong”.
________________________________________
Va day la diem rat thu vi neu dat canh toan hoc hien dai
Co the dung toan hoc hien dai nhu an du, nhung khong nen dong nhat no voi giao ly.
Trong ly thuyet tap hop, chang han, co nhung tap vo han co luc luong khac nhau:
∣N∣<∣R∣
Nghia la ngay ca “vo han” cung khong phai chi co mot loai.
Nhung bai ke cua anh con di xa hon cau hoi:
“Vo han lon den dau?”
No hoi:
Ai dang do vo han?
Va sau hon nua:
Cai duoc goi la “mot” co that su ton tai doc lap de ta dem no doi lap voi “vo luong” hay khong?
Day moi la cho bai ke chuyen tu toan hoc ve vo han sang triet hoc ve tinh khong va duyen khoi.
________________________________________
“A Tang Ky” vi the khong phai la “mot con so cuc lon”
Neu doc theo tinh than Hoa Nghiem, A-tang-ky (asaṃkhyeya) khong chi co nghia la “vo so”.
No danh vao chinh gioi han cua khai niem so luong.
Co mot su khac biet rat tinh te:
Vo han van la mot y niem ma tri oc co the dat ten.
Nhung:
bat kha thuyet la khi chinh cai khung dung de do luong khong con du kha nang chua doi tuong.
Do do, cau cuoi “vo kha tu nghi” lam cho nhan de A Tang Ky tro nen sau hon:
A Tang Ky khong phai la mot con so lon den muc khong the dem.
Ma la:
khoanh khac ma chinh khai niem “dem” bi vuot qua.
________________________________________
Toi dac biet thich mot nghich ly nam ngam trong bai
Bai tho bat dau bang:
nhat diem
va ket thuc bang:
vo kha tu nghi.
No giong nhu mot hanh trinh:

Mot diem ⟶ Vo luong ⟶Vo thuy vo chung ⟶ Bat kha tu nghi
Nhung neu di theo Hoa Nghiem den tan cung, ta lai phai quay tro ve:
Nhat diem
Boi vi vo luong khong nam o dau khac ngoai cai mot dang hien tien.
Do chinh la cho rat dep cua bai ke:
Khong can di tim vo luong o ben ngoai nhat diem.
Khong can di tim vo tan o ngoai sat-na.
Khong can di tim phap gioi o ngoai mot phap.
Mot diem ma khong con chap la “mot diem”—
thi vo luong hien.
Mot sat-na ma khong con chap la “mot sat-na”—
thi vo thuy vo chung hien.
Va khi khong con nguoi dung ngoai de “tu nghi” cai vo luong ay—
thi “bat kha tu nghi” khong con la mot khai niem nua.
Day co le la tang sau nhat cua bai A Tang Ky: khong phai noi ve cai vo han, ma la thao bo cai tam dang co nam bat vo han.

Bạn đang xem trang tiếng Việt không dấu! Click vào link sau để xem trang tiếng Việt có dấu: A Tăng Kỳ